ጥፍሽና፣ ባዕልና እነምጽኦ ቅልውላው

ደቂ-ሰብ ካብ ዚፍጠሩ ኣትሒዞም ኣብ ትሕቲ እቲ ‘ሂብካ ምውሳድ’ ዚብል ሕጊ ተገዚኦም እዮም ዚነብሩ፣፣ ነዚ ሂብካ ምውሳድ ዚብል ኣምር ዜሳልጥ ድማ መለዋወጢ ዋጋ ዘሎዎ ገንዘብ የድሊ፣፣ መንግስትታት፣ ጉጅለታት፣ ውልቀ ሰባት ኣብ ዙርያ ገንዘብን ንእኡ ኣብ ዝመስል ነገራትን ይነብሩ። ኣታውን መጠንን ገንዘብ ድማ መዐቀኒ ብልጽግና ናይ ሓደ ውልቀሰብ ወይ መንግስቲ እዩ።
እቲ ቐዳማይ ሰብ፣ ብጻዕሪ ንመሬት ኪሓርሳ ንሳ’ውን ብወገና ዓስቡ ክትህቦ እዩ ኔሩ እቲ ስምምዕ። ገንዘብ ንኽትረክብ ዘይግበር ጻዕሪ የለን። ንኺምጽወተልካ፣ ለሚንካ ገንዘብ ንኽትረክብ’ውን ከይተረፈ ጻዕሪ ይሓተካ እዩ። ገንዘብ ክሳብ ክንደይ ዋጋ ኣሎዎ ንኽትርዳእ እቲ ንእኡ ንምርካብ እትገብሮ ጻዕሪ እዩ ዚውስኖ፣፣ ስለዚ ገንዘብ ንምርካብ ካብ ምልማን ክሳብ ድቃስ ዘይብሉ ነዊሕ ሰዓታት ምስራሕ ዝፍልልዩ ጻዕሪ የድሊ። ሎሚ ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን፣ ሰባት ብቴክኖሎጂ መርበባት ሓበሬታ ተሓጊዞም፣ ኣብ ሓደ ቦታ ኮፍ ኢሎም ገዛእን ሸያጥን ብምርኻብ ጥራሕ ኣብ ሞንጎ ኾይኖም ኣሽሓት ገንዘብ የኻዕብቱ።
ምርካብን ምስኣንን ገንዘብ፣ ከም ክልተ ገጻት ናይ ሓንቲ ሳንቲም እኳ እንተኾኑ ፍልልዮም ግና ኣዝዩ ገፊሕ እዩ። ገንዘብ ክትረክብን ክትሕዝን ከሎኻ ዝስምዓካ ባህታን ስምዒትን ርዱእ እዩ። ብፍላይ ቅርሺ ስኢንካ ጸኒሕካ ብርክት ዝበለ ገንዘብ ክትረክብ ከሎኻ ዘሎ ጋግ ናይ ስምዒት ኣዝዩ ዘደንቕ እዩ። ገንዘብ ስኢንካ ካብ ሰባትን ቦታታትን ትሕባእ ዝነበርካ፣ ተገምጢልካ ሰባት ኣብ ምድላይን ዝተፈላለየ ቦታታት እናኾለልካ ኣብ ምሕሻሽን ኢኻ ትጽመድ። ማዕሪኡ ኸኣ ገንዘብ ክትስእን ከሎኻ ዓቕልኻ ተጽብብን ካብ ሰብ ትሕባእን። ምናልባት ክልቲኡ ስምዒታት ዝፈላለ’ኳ እንተኾነ፣ ኣብ ክልቲኡ ኩነተ-ቁጠባ ኮይኖም ብዘይጋነን ለውጢ ስምዒታት ዝኸዱ ሰባት ግና ኣለዉ።
እቲ ገንዘብ ብኸመይ ከም ዚመጽእ ዚፈልጥን ዜስተውዕልን ሰብ፣ ኣብ ኣወጻጽኣ ገንዘብ ኣይህመልን እዩ። ብጻዕሪ፣ ብስራሕ ኣዋሊዱ ዝኣከቦ ስለ ዝኾነ ድማ ገንዘቡ ኣብ ዘየድሊ ነገራት ኪዘሩ ኣይኮነሉን እዩ። ተጠንቂቑ ገንዘብ የውጽእ፣ ኣብ ዘየጣዕስ ቁም-ነገር ድማ የውዕሎ። ከምዚ ዓይነት ሰብ ኣብ ዝኾነ ሰዓት ይውሓድ ይብዛሕ ገንዘብ ካብ ጁባኡ ኣይፍለን እዩ።
ዝተፈላለዩ ሰባት ዝተፈላለየ ምንጭን ኣታውን ገንዘብ ኣሎዎም፣ ገሊኦም ወርሒ ተጸብዮም ደሞዝ ዚረኽቡ፣ ገሊኦም ሞያዊ ስራሕ ስለ ዘሎዎም ገንዘብ ዘይፍለዮም ወይ ከኣ ኣብ ንግድን ሸቐጥን ተዋፊሮም ምስ ተንቀሳቓሲ ሕሳብ ዚውዕሉ… ኮታስ ምንጪ ኣታዊ ሰባት ኣዝዩ ብዙሕ እዩ። ብኡ መጠን ድማ ኣወጻጽኣ ገንዘብ ናይ ሰባት ይፈላለ።
ኣብዚ፣ ብዛዕባ ምጥፋሽ (ፍጹም ስእነት ገንዘብ ወይ ንድየት) ከነልዕል ከሎና፣ ንዓበይቲ ሰብ ዋኒን ዘይኮነ ነቲ ውሱን መጠን ገንዘብ ዚሕዝ ሰብ ዚውክል ሓሳብ ንምልዓል እዩ። ሓድሓደ ሰባት ሕሉፍ ናይ ምሕሻሽ ልምዲ ኣሎዎም። ገንዘብ ምስ ረኸቡ ዓቕሎም ይጸቦም። ስለዚ ገንዘብ ዘጥፍእሉ ምኽንያት ይደልዩ፣፣ ገንዘብ ኬጥፍእ ንዚደሊ ሰብ ድማ ባይታ ኣይስኣንን እዩ። ምኽንያቱ ገንዘብ ክትረክብ እምበር ከተጠፍእ ብዙሕ ጸገም ስለ ዘይብሉ።
ናይ ምሕሻሽ ኣመል እንተ’ልዩካ ነተን ዝረኸብካየን ገንዘብ ኣብ ዝተፈላለየ ነገራት ኣውዒልካ ከይወዳእካየን ኣይትዓርፍን ኢኻ። ሽዑ ሰብ ትደሊ ትጋብዞ። ቦታ ትቕይር ኣብኡ’ውን ብሓይሊ ደሊኻ ሰብ ትጋብዝ። እንግዶታት ተብዝሕ። ምናልባት ንኹሉ ነገር ብሓንሳእ ክትውንኖ ትደሊ። ከምኡ እናበልካ ድማ ገንዘብካ ንጽባሕ ዘይብሉ ተጥፍኦ። ገንዘብ ምስ ወዳእካ ነቲ ‘ብዘይገንዘብ ምዃን’ ዚብል ኩነተ ኣእምሮ ኣይትጻወሮን ኢኻ። ገንዘብ ክትደሊ ላዕልን ታሕትን ትብል፣ ክሳዕ ትረክብ ድማ ኣይተዕርፍን።
ብዓቢኡ ወልፊ ምሕሻሽ ናብ ዘይተደልየ ስርቅን ገበንን ኬብጽሕ’ውን ይኽእል’ዩ። እቲ ኣብ ሞንጎ እዚ ክልተ ኩነታት (ገንዘብ ምርካብን ምስኣንን) ዘሎ ህይወት ድማ ኣዝዩ ፈታኒ እዩ፣፣ ኣብ ግዜ ራህዋ ጽቡቕ ምብላዕን ምስታይን ዝለመደት ነብሲ፣ ገንዘብ ምስ ሰኣንካ ብኸመይ ትቀየር? ገንዘብ ምስኣንካ እቲ ምኽንያት ባዕልኻ ምዃንካ ረሲዕካ ናብ ምምራር ትኣቱ።
ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ብሸለልትነት ዘጥፋእካዮ ገንዘብ እናዘከርካ ተስተንትን። ብኣውቶቡስ ክትከይድ እናኸኣልካ ብኩንትራት ታክሲ ላዕልን ታሕትን ዝበልካዮ ዘኪርካ፣ ኣብ ሞንጎ ሚእትን ሓደን ናቕፋ ዘሎ ፍልልይ ጽቡቕ ጌርካ ተስተብህለሉ። ገንዘብ ከፊልካ ቅርሺ ክልተ ቕርሺ ማልስ ኣይንታይን እዩ ኢልካ ዝገደፍካዮ ትዝክር። ምናልባት ሕሉፍ ጥፍሽና ንዝረኣኻዮ ቁራጽ ወረቐት’ውን ገንዘብ ኮይኑ ከም ዝስመዓካ ይገብር እዩ።
ንሰራሕተኛታትን ተመሃሮን ብዚብል ቅጽል ኣብ ዚፍለጣ ኣውቶቡሳት ከተማ ቦታ ንምርካብ ተደፋፊእካ እናደየብካ፣ ንዚሰርሓሉ ቦታ ንኺመስላ መዓልቲ መጸ ብናይ መስመር ታክስታት ካብኡ ሓሊፈን’ውን ተሳፈርቲ ኣብ ዚዛይድሉ ኩንትራት ብምውሳድ ዚግበር ተዋስኦታት ገለ ደቀ’ንስትዮ ኣዝዩ እዩ ዜገርም። ምኽንያቱ ወርሓዊ ደሞዘን ንኸምዚ ዓይነት ወጻኢታት ኣየፍቅድን’ዩ። ኣብ ብኣማኢትን ኣሽሓትን ዝዋግኡ ንብረት ዝሽየጠሉ ድኳናት እናሰርሓ፣ ነቲ ዝሰርሓሉ ቦታ ንኺመስላ ዚገብራኦ ሃልኪ ይመስል። ምስዚ ተተሓሒዙ ኣብ ፈቐዶ እንዳ ሻሂታት ዚግበር ወጻኢታት’ውን ብገሊአን ከም መግለጺ ብልጽግናን ምዕባለን ተራዒሙ እዩ። ናይዚ እኩብ ዋጋ ግና ካብ ምጥፋሽ ሓሊፉ ካልእ ዜምጽኦ ለውጢ የለን። እዚ ነቲ ንመጋየጺ ዚሃልኽ መጠን ገንዘብ ከየእተኻ እዩ።
ማዕረ ደቀ’ንስትዮ ኣብ መጋየጽን ክዳነ-ጫማን ዝተጋነነ ገንዘብ ዜጥፍኡ ደቂ ተባዕትዮ’ውን ኣይሰኣኑን እዮም። እቲ ርኹብ ከምኡ እንተ ገበረ ምናልባት ደጋዊ ግርማኡን ዓቕሚ ጁባኡን ይሳነየሉ ይኸውን። ልዕሊ ሰሪሖም ከእትዉዎ ዚኽእሉ መጠን ገንዘብ ዝዋግኡ ክዳውንቲ ተኸዲኖም ሸናዕ ዚብሉ ‘መሰልቲ’ ግና ምስ ምንታይ ይቝጸሩ?! ጁባኻ ምሉእ ኮይኑ መጠንካ ተኸዲንካን ኣጋይጽካን ካብ ጥፍሽና ድሒንካ ብርእሰ-ተኣማንነት ህይወትካ ክትመርሕ ዝኽልክለካ ዋላ ሓደ’ኳ የለን። ምኽንያቱ፣ ደረጃ ሰባት ብኣካይዳኦምን ኣተሓሳስባኦምን ደኣ’ምበር፣ ብዚኽደንዎ ዓይነት ክዳንን ዚኸድዎ ቦታታትን ኣይውሰንን እዩ። እቲ ብውሽጡ ምሉእ ርእሰ-ተኣማንነትን ጽቡቕ ደረጃን ከም ዘሎዎ ዚፈልጥ ሰብ፣ ኣብ ደጋዊ ሽፋን ዓቐኑ ዝሓለፈ ገንዘብ ኣየጥፍእን እዩ። ስለዚ’ዩ ድማ ኣብ ቦታ ጥፍሽና ዘይርከብ።
ናይ ሓድሓደ ሰባት ኣካይዳ ኸኣ’ሞ ሕሉፍ’ዩ። “ክላስ” ወይ “ደረጃ” ንኺሕልዉ ኣብ ገንዘባዊ ዓቕሞም ዘየፍቅዶ ቦታታት ብምኻድ ገንዘቦም የባኽኑ። ንኣብነት፣ ሓደ ሰብ ኣብቲ ጽቡቕ ገንዘብ ዚረኽበሉ እዋናት፣ ኣብ ዓበይቲ ሆቴላትን ኣብያተ መግብን የዘውትር’ሞ ሓደ ደረጃ ይሕዝ። ኣብቲ ቦታታት ዚኣቱ ሰብ ኩሉ ከም ሃብታም ይቖጽሮ። እቲ ሰብ ግና ዓቕሚ ጁባኡ ባዕሉ ይፈልጦ እዩ። ነቲ ሓቀኛ ኩነተ-ቁጠባኡ ኣብ ክንዲ ዚሕሉ ድማ ሰባት ኣብ ልዕሊኡ ዘሎዎም ኣረኣእያ መታን ከይቅየር ወትሩ ሃብታም መሲሉ ኪርአ ይቕሰብ። ነዚ ደረጃ “ሃብቲ” ንኺሕሉ ድማ ካብ ዓቕሙ ንላዕሊ ገንዘብ ብምውጻእ ይቃለስ። ዝሓዞ ዘበለ ገንዘብ ኣብዚ ዓበይቲ ቦታታት የጥፍኦ። ብውሑድ ገንዘብ ድሌታቱ ኬማልእ እናኸኣለ ብ“ኒሕ” ኣብቲ ዝለመዶ ቦታታትን ደረጃን ንኺጸንሕ ኣብ ዘይተደልየ ምብኻን ገንዘብ ይኣቱ። በዚ ድማ ናብ ምጥፋሽ የምርሕ። በይኑ ኾይኑ ብዛዕባ ነብሱ ኪሓስብ ከሎ ጌጋኡ ይርድኦ’ሞ ኣካይዳኡ ኪቕይር ይውስን። ጸኒሑ ግና “በዓል እከለኸ እንታይ ክብሉኒ እዮም፣ ካልእ እናሓሰቡንስ…” ብዚብል ሓሳብ “ደረጃኡ” ይስሕቦ’ሞ ተመሊሱ ናብ ዘይተደልየ ውድድር ይኣቱ። ምናልባት፣ ነገራት እንተ መጢጥካዮም ይነውሑ እዮም፣ ካብ ዓቕሞም ንላዕሊ እንተ ተመጢጦም ግና ኪብተኹ ግድነት እዩ። ስለዚ ዘይዓቕምኻ ክትገብርን ዘይንስኻ ክትመስልን ኪግድደካ ዚኽእል ዋላ ሓደ ምኽንያት የለን። ደረጃኻ ንኽትሕሉን ዘይንስኻ ንኽትመስልን ናብ ጥፍሽና ክትወድቕ ዘሎ ተኽእሎ ኣዝዩ ዓቢ እዩ።
ኣብ ኩነተ-ምጥፋሽ ከሎኻ ኣብ ኣብያተ ሻሂ ኮፍ ኢልካ ምስ ኣዕሩኽትኻ እናተዛነኻ ናትካ ኣበርክቶ ኣብ ምኽፋል ዳርጋ ዘየለ ይኸውን። ንስኻ ውሽጥኻ ብስክፍታ ይሳቐ፣ ኣዕሩኽትኻ’ውን ምስ ግዜ ኪሓምዩኻ ግድነት እዩ። “ኣታ ናይዚ ነገር’ኳ ኣዝዩ እዩ ዘገርም፣ ሓንቲ መዓልቲ ኪኸፍል ርእየዮ ኣይፈልጥን እየ” ይብለካ እቲ ምሳኻ ቅድሚ ክልተ ሰለስተ መዓልትታት ደሞዝ ዝወሰደ መሳርሕትኻ። ከምኡ ኪብል’ውን የጸብቐሉ እዩ። እቲ ምንታይሲ ምሳኻ ኣብ ሓደ ዓይነት ኩነታት ቁጠባ ከም ዘሎ ኣጸቢቑ ይፈልጥ እዩ። እቲ ንሱ ዘየስተውዓሎ ፍልልይ ግና ንስኻ ኣብ ግዜ ደሞዝ ፈቐዶ ባራት ኬድካ ገንዘብካ ከም ዝዘረኻዮ እዩ። ከምዚ ዓይነት ኣካይዳ ሒዝካ፣ ይትረፍ ኣብ ጁባኻ ገንዘብ ኪሓድር ንሰዓታት’ውን ኪጸንሕ ዘሎዎ ተኽእሎ ኣዝዩ ውሑድ እዩ። ልቦናን ምስትውዓልን ናይ ሰባት ኣብዚ እዩ ዚፈላለ። ናይ ሓንቲ ምሸት ንጉስ ኴንካ፣ ብዙሕ መዓልትታት ተጸባዪ ካብ ምዃን ዚኸፍእ የለን። ጸሓይ ምስ በረቐት ናብ ክዉንነት ምስ መጻእካ፣ ትማል ኣብ ባራት ኣማኢት ከም ዘይከፈልካ ሎሚ ዓሰርተታት ስኢንካ ጁባ ዓርክኻ ከተቋምት ትጅምር። እቲ ናይ ትማል ሃብታም፣ ዓሰርተታት ኣብ ጣውላ ሞቕሽሽ (ቲፕ) ዚገድፍ ዝነበረ፣ ሎሚ ጠፊሹ ደኒኑ ኣብ ጁባኡ ዘለዋ ኣቕራሽ ይጽብጽብ። እቲ እናጋበዝካዮ ምሳኻ ኾይኑ ዚንእደካን ዜድንቐካን ዝነበረ ዓርክኻ ሎሚ ንሱ ምስ ገንዘቡ ንስኻ ጥራይ ጁባኻ ምስ ኮንካ ይወራዘየልካ።
“ሎሚ ረኺበ ኣለኹ፣ ናይ ጽባሕ ከኣ እዝጊሄር ይፈልጥ” ዝዓይነቱ ኣካይዳ ዕሽነት እምበር፣ ልቦና ኣይኮነን። እቲ ትማል ዝሰራሕካዮ ሎሚ ገንዘብ ከም እትረክብ እንተ ጌሩካ፣ እቲ ሎሚ እትዘርዎ ገንዘብ ድማ ጽባሕ ዝጠፈሸ ቀዳድ ዝጁባኡ ከም ዝገብረካ ርጉጽ እዩ። ኣብ ጁባኻ ሳንቲም ዘይብልካ፣ “ሓደ ግዜ ኣብ ሓደ ቦታ ክንድዚ ኣማኢት ከፊለ ኔረ” ኢልካ እንተ’ዕለልካ ኣብ ሕሉፍ ዚነብር ‘ናይ ሎሚ ድኻ’ ኢኻ። ዘይንቡር ኣካይዳኻ ዚፈልጥ ኩሉ ሰብ፣ ገንዘብ ምስ ሓዝካ እምበር ምስ ጠፈሽካ ኪረኽበካ ኣይደልን እዩ። ምናልባት፣ ደዊልካሉ’ውን ‘ሻሂ ኣስትየኒ’ ወይ’ውን ‘ኣለቃሓኒ’ ኪብለኒ እዩ ኢሉ ቴሌፎንካ ኣየልዕላን ይኸውን። ንስኻ ብዕሽነትካ፣ ንሱ ብጉርሑ ኣብቲ ገንዘብ ዝነበረካ እዋናት ምሳኻ ፈቐድኡ እናኸደ፣ ይጋበዝ ኔሩ ይኸውን። ኣብቲ ሽዑ ግዜ ንሱ ገንዘቡ እናመ’ሓደረ ንኣኻ ኣየጕርሓካን። ምኽንያቱ፣ ዘይኩርምትኻ ሑጻ ቈርጥመሉ እዩ ነገሩ። እቲ ዘሕዝን ድማ ኣብ ግዜ ስእነትካ ምሳኻ ደው ዘይምባሉ እዩ።
ንደቂ ኣንስትዮ ኪጋብዙን ኬሐጕሱን ገንዘቦም ዜባኽኑ’ውን ኣለዉ። “ጓል ኣይትኸፍልን እያ” ዚብል ሕጊ ዘሎ እንኪመስል ኣብ ዝኾነ ግዜን ቦታን ኣብ ጉዳይ ምኽፋል ወዲ ኪጠንን ክትርኢ ንቡር እዩ። መዓልታዊ ምሳኻ ሻሂ እትሰቲ መሓዛ እንተላትካ’ውን ዝበዝሐ ግዜ ንስኻ ክትከፍል ትህንደድ። እቲ ምኽንያት ንጹር ኣይኮነን። እቲ ባህርያዊ ትምክሕቲ ወዲ ተባዕታይ ድዩ? ወዲ ካብ ጓለ’ንስተይቲ ስለ ዝህብትም ድዩ? ዋላ’ስ ኒሕ? እቲ ምኽንያት፣ ካብዚ ሰለስቲኡ ሕቶታት ዳርጋ ኣይወጽእን እዩ። ኣብኣ ጾታዊ ስሕበት ሓዲሩካ ብጸይትኻ ክትከውን ኣብ ዝሓረኻያን ዝተመነኻያን ጓል ገንዘብካን ግዜኻን እንተ’ጥፋእካ ምናልባት እኩብ ዋጋኡ መዐወቲ ዕላማኻ ኪኸውን ስለ ዚኽእል ኣየጣዕስን እዩ። እቲ ኻልእ ከም ሕጊ ተወሲዱ ኣብ ኩሉ ምኽፋል ዘሎዎ ቦታታት፣ “ምስ ጓል ኣለኹ’ሞ ክኸፍል ኣሎኒ” ምባል ግና ምስ ውሱን ቁጠባኻ ኣይከይድን እዩ። “ገንዘብ ኣሎኒ ነዚ ምኽፋል እኽእሎ እየ” ዚብል እንተሎ’ውን ኣብታ ገንዘብ ዚስእነላ ግዜ (ትሕጸር ትንዋሕ) ምስ ጓል ተቢዑ ኪዛረብ ኣይክእልን እዩ።
ገንዘብ ከም ሽሙ ዋጋ ኣሎዎ። ዋጋ ኸፊልካ ድማ ትረኽቦ። ናይ ክንድ’ቲ ትረኽቦ ዓቐን ገንዘብ ናብራ ኢኻ ክትነብር ትኽእል። ብዘለካ ዘይምዕጋብን ተወሳኺ ምድላይን ባህሪ ደቂ-ሰብ እዩ። ካብቲ ትረኽቦ ገንዘብ ንላዕሊ ምብኻን ግና ዝንቡዕ ኣካይዳ እዩ። እቶም መብዛሕትኦም ናብ ጥፍሽና ዚመርሑ ምኽንያታት እምበኣር፣ ንቡር ገዲፍካ ዘይንቡር ኣካይዳ ምስ እትኸይድ እዮም ዚኽሰቱ። ሓደ ሰብ ኣታዊኡ ፈሊጡ ገንዘቡ ብጽቡቕ ዜመሓድር እንተኾይኑ፣ ናብ ንድየት ወይ ጥፍሽና ኪወድቕ ኣይክእልን እዩ። “ገንዘብ ንሰብ እምበር፣ ሰብ ንገንዘብ ኣይተፈጥረን” ዚብል ብሂል ዓበይቲ ኣሎ። ከምዚ ኪብሉ ኸለዉ ሓቆም እዮም። ገንዘብ ከተመሓድሮ ደኣ’ምበር ከመሓድረካ ኣይግባእን።
ከምቲ ሓደ ምሁር ዝበሎ፣-
“ገንዘብ እንተ መሊኽካዮ ንፉዕ ኣገልጋሊ እዩ። እንተ መሊኹካ ግና ሕሱም ጎይታ እዩ!”

(Visited 33 times, 1 visits today)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Show Buttons
Hide Buttons