ምህዞን ማሕበራዊ ፍትሕን

ሰብ ከም ጎይታ ፕላነት ምድርን ከባቢኣን፣ ኣብ ዕለታዊ ህይወት ኣዝዮም ብዙሓት ምዕባለታት ከመዝግብ ካብ ዝጅምር ድሮ መዋእላት ሓሊፉ። ብፍላይ ኣብ’ዚ ዳሕረዋይ መዋእል፣ ዘመን ዓውለማን ቴክኖሎጂን፣ ንምንቅስቓሳቱ ብዝተዓጻጸፈ ከበርኽ ዝኽእል ምህዞታትን ሰንዓታትን ብምፍጣር፣ ኣድማዕነቱን ኣፍራይነቱን ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናዓበየ ክመጽእ ጸኒሑን ኣሎን።

እዚ ምንቅስቓሳት እዚ ኣብ ህይወት ወዲሰብ ኣዝዮም ብዙሓት እወታውያንን ኣሉታውያንን ጽልዋታት ኣኸቲሉ ይርከብ። ገለ ካብ’ቲ እወታዊ ጽልዋታት ንምጥቃስ፣ ወግሐ ጸብሐ ኣብ መዝገበ ቃላት ምህዞን ስንዓን ዓለምና ይምዝገቡ ብዘለዉ ሓደስቲ እታዋት፣ ምቹኡነት ህይወት ደቂ ሰብ ካብ ናብ ግዜ ይዓቢ ምህላዉ፣ በዚ ድማ ኣብ ኩሉ ዓውድታትን ቀጸላታትን ህይወት፣ ዓውዲ ምህዞን ሰንዓን ብዝፈጠሮ ፍታሕ ሓደሽቲ ንዕለታዊ ሂይወት ደቂ ሰባት ኣብ ግምት ኣእትዮም ዝተመስርሑ ኣገባባት፣ መሳሪሒታት፣ መሳለጥያታት፣ ፍርያት፣ ሓሳባትን ካልኦት ሓደስቲ ርኽታትን፣ ህይወት  ደቂሰብ ኣብ ቀጻሊ ገስጋስ  ከም ዝህሉ ጌርዎ ይርከብ።

ገለ ካብ ኣሉታዊ ጎኒ ናይ እዚ ገስጋስ ምስ እንርኢ ድማ፣ ፕላኔት ምድሪ ዋንነትን ግዝኣትን ናይ ደቂ ሰባት ካብ ምዃን ሓሊፋ፣ ዋንነት ናይ ኣዝዮም ውሑዳትን ርቡሓትን ከምኡ’ውን ቤት ክራይ ናይ ኣዝዮም ብዙሓትን ስኡናትን እናኾነት ትምጽእ ምህላዋ ክጥቀስ ይክኣል። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ዓውዲ ምህዞን ሰንዓን ዝፈጠሮም ርኽበታት ኣብ መንጎ ርኹባትን ስኡናትን ኣንጺፍዎ ብዘሎ ጋግ ዘይምዕሩይነት፣ ሚዛን ማሕበራዊ ፍትሒ ኣብ ኣዝዩ ዘይንቡር ኩነታት ምህላዉ ኢዩ። ትሕቲ 1% ካብ ህዝቢ ዓለም ንልዕሊ 99% ካብ ሃብቲ ዓለም ይውንኑ ክብሃል ካብ ዝስማዕ ድሮ ዕቁዳት ዓመታት ሓሊፉ ኣሎ። እዚ ምዃኑ ጥራይ ዘይኮነ እቲ ኩነታት ከም ዘለዎ ተዓቂቡ ንኽቕጽል ወይ‘ውን እቲ ጋግ ካብ’ቲ ዘለዎ እናዓበየ ንኽኸይድ ቀጻልነት ዘውሕስ ኣድማሳዊ ቋንቋ ይርዓም ምህላዉ ኢዩ።

ውሑዳት ካብ ደቂ ሰባት ንምንቅስቓስ ናይ ዓለምና ተቖጻጺሮም ናብ ኣድማስን ኲኑኡን የቛሙቱ፣ እቶም ዝበዝሑ ድማ ኣብ ዕለታዊ ደቀቕቲ ሕቶታት ተጸሚዶም ኣበየናይ ውቅያኖስ ናይ ህይወት ይሕንብሱ ምህላዎም ዘይፈልጡ ምዃኖም ኢዩ። ዓለምና ድማ ማዕረ እቲ ብውጽኢት ምህዞታት ዝረኸበቶ ምቹእ ህይወት፣ ዕለታዊ ሓድሽን ዝገዘፈን ስግኣት ከንጸላልዋ ይርአ።

ክሊማዊ ለውጢ ገለ ካብ ዓበይቲ ኣሉታዊ ጽልዋታት ምዕባለ ወድሰብ ካብ ምዃን ሓለፉ፣ እዛ ፕላኔት ኣብ ምሕረት ናይ ውሱናት ርቡሓት እናወደቐት ትኸይድ ምህላዋ ዘርኢ’ውን ኢዩ። ሃገራት ንክሊማዊ ለውጢ ዝምልከት ስምምዕ ፈሪመን ይብሃል ኢዩ። ይኹን እምበር መብዛሕተን እተን ብዘይ ቅድመኩነት ዝፍርማ እተን ንዝበዝሑ ካብ’ዞም 99% ካብ ህዝቢ ዓለም ኮይኖም ተረባሕቲ ናይ እዚ ጽልዋ ዘይኮኑ ዜጋታት ዝሓቖፋ ኮይነን ንረኽበን።

በዚ ድማ እቲ ስምምዕ ኣድማዒ ክኸውን እንተኾይኑ እተን ንዝበዝሑ ካብዞም 1% ካብ ህዝቢ ዓለም ዝኾኑ ተረባሕቲ ናይ ዝኾኑ ሃገራት ክፍርማ ኣለወን ጥራይ ዘይኮነ፣ እቶም ወነንቲ ናይ ፕላኔት ምድሪ ምዃኖም እናተረጋገጸ ዝመጽእ ዘሎ 1% ካብ ህዝቢ ዓለም ዝኾኑ ሰብ ጸጋ ኢዮም ክፍርሙ ዝግባእ። ምኽንያቱ ነብሲ ወከፎም እዞም ተጠቀስቲ ኣብ ጉዳይ ምምሕያሽን ም’ግዳድን ክሊማዊ ለውጢ ልዕሊ ሃገራትን ኣህጉራትን ጽልዋ ዘለዎም ኢዩም። እቲ ስምምዓት ክሰርሕ እንተኾይኑ፣ እዞም ተጠቀስቲ ኣብ ናይ ሃብቲ ምኽዕባት ገስጋሳቶም ሕድገታት ክገብሩን ንህይወት ደቂ ሰብ እንተላይ ንናይ ገዛእ ርእም ድሕነት ክብሉ ዳግመ ግምት ክገብሩሉ፣ ከም ኣብነት ካብ ብከላ ኣከባቢ ነጻ ዝኾነ ተተካኢ ጽዓት ብምዝውታር ጽሩይ ቴክኖሎጂ ኣብ ምጥቃም ክሰማምዑ ኣለዎም። ምኽንያቱ ኣጥርዮሞ ብዘለዉ ዓቕሚታት፣ ምናልባት ዓለም ድላያ ትኹን ሓደጋ ኣብ ዝመጸሉ ንሕናን ፍትዋትናን ኣብ ዝደለናየን ካብ’ዘን ካልኦት ፕላኔታት ንኸይድ ዝብል ኣመለኻኽታ ኣይህልዎምን ኢልካ ክድምደም ስለ ዘይከኣል።

ብተመሳሳሊ ኣብ ዓለምና ዝኽሰቱ ዝጸንሑን ዘለዉን ኣስጋእቲ ሕማማት ከም ለበዳ ኤች ኣይ ቪ ኤድስን ካንሰርን’ውን ጌሊኦም ቀጥታዊ ውጽኢት ናይ እዚ ዝተጠቕሰ ኣካይዳ ክኾኑ ከለዉ፣ ገልኦም ድማ እዚ ኩነታት ዘጋደዶም ኮይኖም ንረኽቦም። ጽልዋ ናይ እዞም ሕማማት ንመን  ዝያዳ የርብሕ? ንዘይህላወ ናይ እዞም ሕማማት መን ዝያዳ ሓኾትኮት ይብል? ሓኾትኮት በሃሊ’ኸ እንታይ ዓቕምን ኣድማዕነትን ይውንን? “ሞት ዓሳ፣ ገፋፍ ዓሳ ይሕመመሉ!” ዝብሃል ኣርኣእያ ኣብቶም ክድምዑ ተኽእሎታት ኣለዎም ዝብሃሉን ቀንዲ ጸለውትን ወገናት ኣይህሉን ክብሃል ኣይክእልን። ምኽንያቱ ህላወ ናይ እዞም ሕማማት ምስ ኩነታቶም ምትእስሳር ኣለዎ ጥራይ ዘይኮነ፣ ንምጥፋእ ናይዞም ሕማማት ክውሰድ ዝግባእ ስጉምታት ንረብሓታቶም ብቐጥታ ዝጸሉ ክኸውን ስለ ዝኽእል።

እቲ ልዕሊ ኩሉ ዘሰክፍ ግን እቲ ኣብ ኣትሓሳስባ ዝበዝሐ ወድሰብ ተፈጢሩ ዘሎ ባህሊ እዩ። ፕላኔት ምድሪ ዋንነትካ ምዃና ብምርግጋጽ ፍታሕ ክተናዲ ክንዲ ምጽዓር እዞም ሰብረብሓ ፍታሕ ከምጽኡልካ ምጽባይ። በዚ ድማ ካብ ዋ’ና ፕላኔት ምድሪ ናብ ተዓዛቢ ሰጊሩ ምህላዉ ኢዩ። እዚ ዝረጋገጸሉ ሓደ ዓቢ ተርእዮ፣ እዞም ላዕለዎት ሰብረብሓ ንረብሓኦም ብተዓጻጻፊ ብምድላብ ቦታኦም ንምውሓስ ሰለም ከየበሉ እናነበሩ፣ እቲ ዝበዝሕ ድኻ ኩነታቱ ዘይፈልጥን ንኩነታቱ ንምልዋጥ ክንቀሳቐስ ዘይፍትንን ምዃኑ ኢዩ።  ከም ኣብነት ክንደይ ካብ’ዞም ኣብ ትሑት መነባብሮ ዝርከቡ ደቂ ሰባት ግዜኦም ብግቡእ ብምውዳብ ካልኢት ብኻልኢት እናተቖጻጸሩ፣ ፍልጠት ብምድላብ፣ ንምምሃዝን ምስናዕን ኣድህቦ ብምሃብ ክዕወቱ ይህቅኑን ይንቀሳቐሱን? ብኣንጻሩ ክንደይ’ከ ናብ ደቀቕቲ ትርከምርኪ ሕቶታት ተሸሚሞም ህይወቶም ብዘይተገዳስነትን ብዘይ ንጹር ዕላማን ንኾንቱ የባኽንዎ። እዞም ኣባኸንቲ ኩነታት ተረዲእዎም ንዓለማዊ ምዕሪት ንምቕያር ድሕሪ ዘካይድዎ ቃልሲ እንተኾይኑ ለውጢ ዝመጽእ፣ ምኣስ ክብጻሕ ይክኣል። ብኣንጻሩ ምቹእነትን ረብሓን ኣብ ወኖም ዝኣተወ ርኹባት፣ ነዚ ወልፊ እዚ ብቐሊሉ ኣሕሊፎም ክህብዎን ንድሕነት ዓለም ክሓስቡን ይኽእሉ’ዶ ይኾኑ? በዚ ኢልካ በቲ ሰውራዊ ተቓላሲ ኤርኔስቶ ቸ ጉቬራ ከም ዝብሎ “ሰውራ ማሕበራዊ ፍትሒ ክዕወት ኣንተኾይኑ፣ ከም ምህዞን ስንዓን ዝኣመሰሉ ቴክኖሊጂኣዊ ርኽበታት ብውጹዓት ወገናት ክውነኑ ኣለዎም።”

ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ምስ ገለ መንእሰያት ኮፍ ኢልና ኣብ ዕላል ኣብ ዝነበርናሉ ቦታን ግዜን፣ ሓደ ዕስለ ሰራዊት ጻጸ ኣብ ከባቢና ካብ መሳርዖም ብምውጻእ ክበታተኑን ገለ ናብ ክዳውንትና ክሕንገሩ ገለ ድማ ናብ ካልኦም ክንቀሳቐሱን ተዓዘብና። እቲ መንቀሊ ትዕዝብትና ዝኾነ ፍጻመ ሓደ ካባታትና እግሩ ናብቲ እዞም ወፈራ ጻጸ ነዊሕ ግዜ ከም ዝተመላለሱሉ ኣሰር ዘለዎ መንገዶም ስለ ዘቐመጠ እሞ ድማ መሳርዕ ናይ እዚ ሰራዊት ክብተን ስለ ዝተገደደ ኢዩ ተፈጢሩ። እዚ ፍጻመ ንዕላልና ናብ ካልእ መኣዝን ብምእንፋት ንምርኻብና ብሓፈሻ ነቲ ብዓል እግሪ ድማ ብፍላይ ኣብ’ዞም ወፈራ ጻጸ ዝፈጠሮ ሓደጋ ካብ ምግምጋም ሓሊፉ፣ እዞም ጻጸ ከም እኩባት ከመይ ይነብሩ ይኾኑ፧ ከመይ ይምሕደሩ ይኾኑ፧ ኣብ ውሽጦም ከም’ዚ ናይ ደቂ ሰባት ባህሊ፣ ክብርታት፣ መሳለጥታት…ወዘተ ይህልዎም’ዶ ይኸውን፧ ሓራስ ጻጸ’ስ እንታይ ትቐምስ ትኸውን፧ ቀጥታ ድሕሪ ሕርሳ’ኸ ካብ ወፍሪ የዕሪፋ’ዶ ትውዕል ትኸውን፧ ሕሙማት ጻጸ ይህልዉ’ዶ ይኾኑ፧ መንከ ይኣልዮም ይኸውን፧ ዝብል ዝተፈላለየ ሕቶታት ክንትንትን ጀመርና።

በዚ ኢልካ በቲ፣ ጻጸ ከም ሓደ ገዚፍ እኩብ ተሳንዮም ብሓደ ንኽነብሩ ባህልን ክብርታትን ክህልዎም ከም ዝኽእል ካብ’ቲ ውዳቤኦም ክንግምት ክኣልና። ኣብ ውሽጢ ቤቶም’ውን ምቅሊት ስራሕ ክህልዎም ከም ዝኽእል ገመትና። ይኹን እንበር ሕማማት ክህልዎም ይኽእል ኢዩ ኣብ ዝብል መደምደምታ ዝወደቐ ኣይነበረን። ምኽንያቱ ዝሓሙ እሞ ድማ ዘይፍውሱ እንተ ዝኾኑ ብዝሖም ከም ዘለዎ ኮይኑ ክቕጽልን ካብን ናብን ወለዶ ክሰጋገርን ኣይምኽኣለን ዝብል ሓሳብ መዛኒ ነበረ። ንምንታይ’ከ ከም ደቂ ሰባት ዘይሓሙ፧ ንዝብል ሕቶ፣ ‘ስለ ዘይምህዙ በዚ ድማ ካብ ሕጊ ባህሪ ስለ ዘይወጹ፣ ወይ’ውን ምህዞታቶም ንጉጅለኣዊ ረብሓኦም ስለ ዝውዕል’ ኣብ ዝብል ሓሳብ ርዓምና። ምኽንያቱ ዝበዝሐ ካብ ኣስጋእቲ ሕማማት ናይ እዚ ዘለናዮ ዘመን ጽልዋ ናይ ምህዞን ምንቅስቓሳትን ደቂ ሰብ ኣሉታዊ ሳዕቤን ኮይኑ ንረኽቦ። ካብ መበቆላዊ መግቢ ወጻኢ ዝኾነ ዝተመስርሐ መግቢታት ቀንዲ ጠንቂ ወይ’ውን ኣጋደድቲ ብኣታታት ናይ እዞም ኣስጋእቲ ሕማማት ኮይኖም ንረኽቦም። ካብ ዘይሰብኣውያን ህይወታውያን ፍጡራት’ውን ኣንተኾነ፣ እቶም ቀንዲ ብሕማም ዝጥቅዑ እቶም ምስ ህይወት ወድሰብ ቅርበትን ምጽልላውን ዘለዎም ኮይኖም ንረኽቦም።

ሓደ ካብቶም መንእሰያት ከም ዝጠቐሶ፣ ጉዳይ 1% ረባሕቲ ካብ ሰባት ወጻኢ ኣብ እዞም ዘይለ’ባውያን ፍጡራት’ውን ይርአ ኢዩ። ከም ኣብነት ንግስቲ ንህቢ ዝበዝሐ ካብ ጸጋታት ናይ እቶም ዕስለ ክትጥቀም መሰል ከም ዝውሃባ ዝተፈላለዩ ናይ እዚ ዓውዲ ክኢላታት ዝገበርዎ መጽናዕታት የረድእ። ይኹን እንበር እዚ ብፍትሒ ዕስለ ንህቢ ዝተደንገገ ረብሓ ንድሕነት እቲ ዕስለ ኣብ ግምት ዝእተወ ኢዩ። ጉዳይ 1% ኣብ ደቂሰባት ግን ንረብሓ እዞም ውሑዳት ንምውሓስ ድሕነት ዘርኢ ወድሰብን ፕላኔት ምድርን ናብ ሓደጋ ዘእቱ ኮይኑ ንረኽቦ።

ብሓፈሽኡ እቲ ዕድል ገና ገፊሕ ስለ ዝኾነ ሕጂ’ውን ፍልጠታዊ ዓቕምና ብምብራኽን እወታዊ  ፍርያምነት ብምዕባይን፣ ሓፈሻዊ ዓቕምና ብምብራኽ፣ ንግዜና ብግቡእ ብምጥቃም ካብ ተራ ተዓዘብቲ ናብ ወነንቲ ፕላኔት ምድሪ ገጽና ክነቋምት ልዑል ኣገዳስነት ኣለዎ። እቲ ምንታይ’ሲ ምርግጋጽ ማሕበራዊ ፍትሒ ርእስኻ ክኢልካ ብምጽዓር እምበር ተጸባዪ ካልኦት ኴንካ ስለ ዘይብጻሕ።

 

ኣበባ መሓሪ

88 total views, 1 views today

(Visited 20 times, 1 visits today)

Eri-Youth

The owner of this website is the Eritrean union of youth and students.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *