ቦይንግ 737- ማክስን ጠንቂ ውድቀታን

ካብ ዝሓለፈ ሒደት ሳምንታት ኣትሒዙ፡ ኩባንያ ቦይንግ ዘፍረያ፡ ቦይንግ 737 ማክስ ብዝብል ስም እትፍለጥ ነፋሪትን እቲ ኣብኣ ዝተገጥመ ስርዓተ ምኑቨሪን ካርክትሪስቲክስ ኦግመንተይሽንን መዛረቢ ማዕከናት ዜና ኰይኖም ይርከቡ። እቲ ምኽንያት ንጹር እዩ። ንሱ ድማ፡ ህይወት ኣስታት 350 ተጓዓዝቲ ዘጥፈአ ምውዳቕ ናይ ክልተ ነፈርቲ እዩ። እታ ቐዳመይቲ ነፋሪት ብመገዲ ኣየር ላየን እትውነን ኰይና ኣብ ጥቕምቲ 2018 ዝወደቐት ክትከውን ከላ፡ እታ ኻልኣይቲ ድማ ንብረት መገዲ ኣየር ኢትዮጵያ ኰይና ኣብ መጋቢት 2019 እያ ሓደጋ ምሕምሻሽ ኣጋጢምዋ። እቲ ሓደጋ ኣብ ሓጺር  እዋን ብምግጣሙን፡ ኣገባብ ኣወዳድቓ እተን ነፈርቲ ድማ ተመሳሳሊ ብምዃኑን፡ ብዙሓት፡ ‘ጠንቂ’ቲ ሓደጋ ምኑቨሪን ካርክትሪስቲክስ ኦግመንተይሽን ዝተባህለ ስርዓት እዩ፡’ ዝብል ሓሳብ ብምቕራቦምን ኣብ ኩባንያ ቦይንግ ሓያል ነውጺ ፈጢሩ ይርከብ። እቲ ኣብ ኩባንያ ቦይንግ ተፈጢሩ ዘሎ ነውጺ ግን እዚ ጥራይ ኣይኰነን ጠንቁ፡ ብዙሓት መገዲ ኣየራት ነተን ነፈርቲ ካብ በረራ ምእጋደንን ካልእ ኣማራጺ ኣብ ምንዳይ ከምዘለዋን ብዝህብኦ ዘለዋ ሓበሬታ እውን ቀሊል ብድሆ ኣይኰነን። ነፋሪት ቦይንግ 737 ማክስ ግን ካበይ ዝፈለቐት እያ፧ እቲ ጠንቂ ምንዋጽ ዓርሞሽሻዊ ኩባንያ መፍረ ነፈርቲ  ቦይንግ ኰይኑ ዝበሃል ዘሎ ስርዓት’ከ እንታይ እዩ፧ ናይ ሎሚ ጽሑፍና ነዞም ዝተጠቕሱ ሕቶታት ዝምልስ ክኸውን እዩ።

ድሕረ ባይታ ኣመዓባብላ ቦይንግ 737 ማክስ

ኣብ 2005፡ ኩባንያ ቦይንግ ሓደ ብፕሮጀክት የለውስቶን-1 ዝጽዋዕ ፕሮጀክት ኣበገሰ። ዕላማ እቲ ፕሮጀክት ድማ፡ ሃልኪ ነዳዲ ነፈርቲ ብ20-25% ምጉዳል ዝብል እዩ። እንተዀነ ተደጋጋሚ ፈተነታት ከምዘረጋገጽዎ እቲ ምጉዳል ካብ 10% ክሓልፍ ኣይከኣለን። ኣብቲ እዋን’ቲ ዝነበረት ዝማዕበለት ነፋሪት ቦይንግ 787 እያ ኔራ። ንእስ ዝበለት ቦይንግ 787 ምስናዕ ድማ ነቶም መሃንድሳት ተኸኣሊ (feasible) ኰይኑ ኣይተራእዮምን። በዚ ድማ እቲ ፕሮጀክት ኣብ ከብሒ ተቐመጠ። ተቐሚጡ ደኣ’ምበር ኣይተቛረጸን።

ነቲ ዝተረኽበ ናይ 10% ሃልኪ ነዳዲ ክውን ንምግባር፡ ሓድሽ ተክኖሎጂ ክምዕብል ኔርዎ።

ስድራ ቦይንግ 737 ማክስ

ብ11 ነሓሰ 2011 ቦርድ ኩባንያ ቦይንግ፡ ንፕሮጀክት ምምዕባል ቦይንግ 737 ማክስ ኣጽዲቕዎ። እቲ ፕሮጀክት 4 ነፈርቲ ከማዕብል እዩ። ንሳተን ድማ ቦይንግ 737 ማክስ 7፡ ቦይንግ 737 ማክስ 8፡ ቦይንግ 737 ማክስ 9፡ ቦይንግ 737 ማክስ 10 እየን። እዘን ነፈርቲ ስድራ ቦይንግ 737 ማክስ ብዝብል ስም ይጽውዓ።

ምንጪ ንድፊ ናይዘን ነፈርቲ ድማ እታ ቅድሚ ኣስታት 50 ዓመታት ዝፈረየት ቦይንግ 737 እያ። ቀንዲ ተወዳዳሪ ቦይንግ ዝዀነ ኤርባስ እውን ሓዳስ ብዙሕ ሃልኪ ነዳዲ ዘይብላ ነፋሪት ኣብ ምስናዕ ጽቡቕ ይግስግስ ነበረ። እዚ ድማ ኣብ መንጐ ክልቲኣቶም ኩባንያታት ናይ ዕዳጋ ውድድር ፈጠረ። በዚ ድማ ቦይንግ፡ ድሕሪ ብዙሕ ምርምርን መጽናዕትን  ንነፋሪት  ቦይንግ 737  ምምሕያሽ፡ ብዋጋን ዕዳጋን  እቲ ዝበለጸ ምዃኑ ብምድምዳም ናብ ግብራዊ ስራሕ ተበገሰ።

እቲ ቀዳማይ ናይ ቦይንግ 737 ማክስ 8 ገረንገረ-ነፋሪት (fuselage) ኣብ 13 ነሓሰ 2015 ተገጣጠመ። እዛ ነፋሪት’ዚኣ ናይ ፈተነ ነፋሪት እያ። ምሉእ ብምሉእ ተገጣጢማ ድማ ብ8 ታሕሳስ 2015 ካብ ፋብሪካ ቦይንግ ወጸት። ብ29 ጥሪ 2016 ድማ፡ ልክዕ 49 ዓመት ድሕሪ’ታ መበቆላ ዝዀነት ቦይንግ 737፡ ናይ ፈለማ በረራኣ ኣካየደት። ቦይንግ 737፡ ብ9 ሚያዝያ 1967 እያ ፈላሚ በረራኣ ኣካይዳ።

እቲ ብCFM Leap 1B ዝብል ስም ዝፍለጥ ሞተረኣ ድማ እቲ ቀንዲ ቦይንግ 737 ማክስ ብዓይኒ ቊጠባ ተበሃጊት ክትከውን ዘኽእላ እዩ። እዚ ሞተረ ኣዝዪ ዝተራቐቐ መሳርሒታት ዝተገጥመሉ ምዕቡል እዩ። ቦይንግ 737 ሓደ ጸገም ኔርዋ እዩ። ንሱ ድማ እቲ ኣብ መንጐ ሞተረኣን ምድርን ዝህሉ ክፍተት (ground clearance) ትሑት ምንባሩ እዩ። እዚ ኣብ ቦይንግ 737 ማክስ ዝግጠም ሞተረ ድማ ዝገዘፈ እዩ። ስለዚ ነቲ ክፍተት መሊሱ ክንክዮ እዩ። እዚ ድማ ዓቢ ብድሆ እዩ። ስለዚ መሃንድሳት ነዚ ናይ ማክስ ሞተረ ብታሕተዋይ ወገኑ ከም ዝጸፍሕ ገበርዎ። በዚ’ውን ኣየብቅዑን፡ እቲ ሞተረ ካብ ክንፊ ንቕድሚት ተፈንቲቱ፡ ዝሓሸ ክፍተት ምስ ምድሪ ንኽፈጥር ብዝብል ሓሳብ ኣብ መዋቕር ከምዝጽወር ገበሩ። ብተወሳኺ ናይ ቅድሚት እግሪ ብኣስታት 20 ሰ.ሜ ከም ዝነውሕ ገበርዎ።

እዚ ምቅይያራት’ዚ፡ እታ ነፋሪት ኣብ ገለ ገለ እዋን ዘይግባእን ዘየድልን ሓደገኛን ምንቅስቓሳት ከም ትገብር ገበራ። ኣብ ገለ እዋን ኣፍንጫ ናይታ ነፋሪት ኣዝዪ የንቃዕርር’ሞ ክሳብ ናብ ምኽናብ (stall) ከም ትበጽሕ ይገብራ። ምኽናብ፡ ብሰንኪ ዘይስሩዕ ዋሕዚ ኣየር ብልዕሊ ኣኽናፍ ነፋሪት  ዝፍጠር፡ ነፋሪት ምንስፋፍ (lift) እተቋርጸሉ ኲነት እዩ። ነቲ ኣብዛ ነፋሪት’ዚኣ ዝተራእየ ዘየድሊ ጸገም ክልተ መፍትሒ ኔርዎ። እቲ ቀዳማይ ዝዓበየ ጋድማዊ ኣረጋጋኢ (horizontal stabilizer) ምግጣም፡ እቲ ካልኣይ ድማ፡ ነዚ ሓደገኛ ኲነታት ዝኸላኸል ሓድሽ መቆጻጸሪ ስርዓት ምትካል። ቦይንግ ነዚ ካልኣይ ምርጫ ወሰደ። እቲ መቆጻጸሪ፡ ስርዓተ ምኑቨሪን ካርክትሪስቲክስ ኦግመንተይሽን (MCAS) ይብሃል። እዚ ስርዓት’ዚ፡ ነፋሪት እምበረ መጠን ከተንቃዕርር ምስ ትጅምር’ሞ፡ ሓደጋ ናይ ምኽናብ ምስ ዘንጸላልዋ፡ ኣብ ኣፍንጫኣ ብዝተገጥመ መሀወሲ መሳርሒ ተጠቒማ ብመገዲ ኣብ ጭራኣ ዝተገጥመ ጋድማዊ ኣረጋጋኢ (horizontal stabilizer) ኣፍንጫ ነፋሪት ከምዝትሕት ብምግባር ነቲ ኲነታት ይእርሞ።

ኩባንያ ቦይንግ ኣብ ጋቢና ኣብረርቲ ሒደት ምቅይያራት ጥራይ እዩ ጌሩ። በዚ ድማ ቦይንግ 737 ዝበሩ ዝነበሩ ኣብረርቲ ሓጺር ስልጠና ብምሃብ ንማክስ ክበርዋ ይኽእሉ። እዚ ድማ ብመገዲ ኣየራት ተባሃጊ እዩ። እቲ ምንታይ ኣብረርቲ ንምስልጣን ዝወጽእ ወጻኢታት ስለዝንኪ።

ስርዓተ ምኑቨሪን ካርክትሪስቲክስ ኦግመንተይሽን ብኸመይ ይሰርሕ፧

ኣብዚ እዋን’ዚ ቀንዲ መዛረቢ ኣርእስቲ ድሕነት ነፋሪት ቦይንግ 737 ማክስ ኰይኑ ዘሎ እዚ ስርዓተ መቆጻጸሪ እዩ። እዚ ስርዓተ መቆጻጸሪ፡ ኣብ ኣፍንጫ ነፋሪት ብኽልቲኡ ወገን ዝተገጥመ ኣልፋ ሰንሰር ዝበሃል ሃዋሲ፡ ናብ ፍላይት ኮምፕዪተር መልእኽቲ ዘመሓላልፉ መስመራት የጠቓልል። እዚ ስርዓት’ዚ ነፋሪት ኣዝያ ምስ ተንቃዕርር፡ እዚ ሃዋሲ’ሲ ንፍላይት ክምፕዪተር ሓበሬታ ይልእኽ እሞ፡ ፍላይት ክምፑዪተር ድማ ንኣብ ጭራ ነፋሪት ዝተገጥመ ጋድማዊ ኣረጋጋኢ ብምንቅስቓስ ንኣፍንጫ ነፋሪት ከምዝንቆት ብምግባር ናብ ንቡር ይመልሶ። ጋድማዊ ኣረጋጋኢ ኣብ ዝንቀሳቐሰሉ እዋን እቲ ኣብ ተራ ናይ በረራ እዋን ኣፍንጫ ነፋሪት ንምንቅዕራርን ንምንቋትን ዘገልግል፡ ኤለቨይተር ዝተባሀለ ኣረጋጋኢ ኣይሰርሕን እዩ።

 እዚ ስርዓት’ዚ ብጌጋ ሓበሬታ ናይ ኣልፋ ሰንሰር ንነፋሪት ኣብ ሓደጋ ከእትዋ ይኽእል’ዩ። ስለዚ ኲነታት ኣልፋ ሰንሰር ወሳኒ ይኸውን። ካልኣይ፡ ኣቐዲሙ ከም ዝተገልጸ እዚ ስርዓት’ዚ ካብ ክልተ ኣብ ኣፍንጫ ነፋሪት ዝተገጥሙ ሃወስቲ ኣልፋ ሰንሰራት’ዩ ሓበሬታ ዝቕበል፡ እቲ ሓደ ሰንሰር ጽቡቕ እናሰርሐ እቲ ሓደ ምስ ዝበላሾ’ውን ግጉይ ሓበሬታ ናብ ፍላይት ክምፕዩተር ክለኣኽ ይኽእል እዩ። ሳልሳይ፡ ብመሰረት መግለጺ ቦይንግ እዚ ስርዓት’ዚ ብግቡእ ምስ ዘይሰርሕ ኣብረርቲ ክስዕርዎ (override) ክገብርዎ ይኽእሉ’ዮም። እቲ ስርዓት ብግቡእ ምስ ዘይሰርሕ ግን ኣብረርቲ ምስ ሰዓርዎ፡ ከም እንደገና ባዕሉ ክውላዕን ንነፋሪት ከምቲ ንዑኡ ዝመስሎ ኣብ ንቡር ኲነታት እንከላ ብኣፍንጫኣ ይነቑታ። ኣብዚ ድማ እቶም ኣብረርቲ ምስዚ ስርዓት’ዚ ይቃለሱ። ራብዓይ፡ ኣቐዲሙ ከምዝተገልጸ ቦይንግ 737 ዘብርሩ ዝነበሩ ኣብረርቲ ኣዝዪ ውሑድ ሰዓታት ዝወስድ ዳግመ ስልጠና ወሲዶም ነዛ ሓዳስ ቦይንግ 737 ማክስ ክበርዋ ይኽእሉ’ዮም። በዚ ድማ ብዛዕባ’ቲ ሓድሽ ስርዓት፡ እኹል ፍልጠትን ልምድን ንኸጥርዪ ከም ዝጽገሙ ብሩህ እዩ።

እቲ ክሕተተሉ ዝግባእ ኣገዳሲ ኣርእስቲ ግን ካልእ እዩ። ንበል ስርዓተ ምኑቨሪን ካርክትሪስቲክስ ኦግመንተይሽን ነፋሪት እምበረ መጠን ምስ ተንቃዕርር  ንኣፍንጫኣ ብምንቋት ናብ ንቡር ኲነታት ይመልሳ። እቲ ንቡር ኲነታት ዝበሃል ግን ኣየናይ እዩ፧ ምቕናስ ኣንግል ኦቭ ኣታክ (AoA)’ዶ ወይስ ኣፍንጫ ምንቋት፧ ኣፍንጫ ነፋሪት ይነቑት ክበሃል ከሎ’ኸ ደረት የብሉን ድዩ፧ መሃንድሳት ቦይንግ ነዚ ሕቶ ከይመለሱ ክሳብ ሕጂ ኣለዉ ኣይብልን። ስለዚ እቲ ጸገም ኣበይ ምዃኑ እታ ናይ ሓደጋ መርማሪት ኮሚተ ክትነግረና ንጸበ።

ኩባንያ ቦይንግ በዛ ነፋሪት ጥራይ ክሳብ 500 ቢልዮን ዶላር ክግሕጥ ሓሳብ ነይርዎ’ዩ። ሕጂ ግን እዚ ሕልሚ ክኸውን ይኽእል እዩ። ሕልሚ ንኸይከውን ግን ቦይንግ ይጓየ ኣሎ። ሓደ ካብቲ ዝወሰዶ ስጒምቲ ድማ ኣብቲ ንስርዓተ ምኑቨሪን ካርክትሪስቲክስ ኦግመንተይሽን ዝእዝዝ  ሶፍትወይር ምምሕያሽ ምግባር፡ ኣብ መንጐ’ቶም ክልተ ኣልፋ ሰንሰራት ዘይምስምማዕ ምስ ዝህሉ ማለት እቲ  ዝልእክዎ ሓበሬታ ዝተፈላለየ ምስ ዝኸውን ንኣብረርቲ ሓበሬታ ዝህብ መብራህቲ (disagreement light) ምትካል፡ ከምኡ እውን ኣብረርቲ ሓንሳብ ነቲ ስርዓት ምስ ሰዓርዎ (override) ዳግማይ ከምዘይውላዕ ምግባር የጠቓልል።

እዚ ግን ሓቐኛ ፍታሕ’ዶ ይኸውን፧ ከምቲ ገሊኣቶም ዝብልዎ፡ እዚ ኣርተፍሻላዊ ብልሒ (AI) ዝፈጠሮ ጸገም እዩ። ስርዓተ ምኑቨሪን ካርክትሪስቲክስ ኦግመንተይሽን ሰብ ክሰርሖ ዝነበሮ ስራሕ’ዩ ዝሰርሕ፡ ስለዚ ኣርተፍሻላዊ ብልሒ (AI) እዩ። ንረብሓ ሰብ ክሰርሕ እናተገበኦ ግን፡ ኣንጻሩ ሰርሐ። ከም ውጽኢቱ ድማ እቶም ክረብሑ ዝግበኦም ግዳይ ሞት ኰይኖም። እዚ ሳሕቲ ዘጋጥም ተርእዮ ግን ንምዕባለ ኣርተፍሻላዊ ብልሒ (AI) ኣይክዓግቶን እዩ። እቲ ምንታይ፡ እቲ ብኣርተፍሻላዊ ብልሒ (AI) ዝዕየ ዕዮ ስሉጥ ጥራይ ኣይኰነን። ብውሑድ ወጻኢታት ብዙሕ እቶት ዝጋሓጠሉ እውን እዩ። ስለዚ ድሕሪ ቁሩብ እዋን ብዘይ ኣብረርቲ ወይ ውሑድ ዶሞዝ ብዝኽፈሎም ዘይብቑዓት ኣብረርቲ ዝበራ ነፈርቲ፡ ዝንቀሳቐሳ መካይን ክንርኢ ኢና። ከም ውጽኢቱ ድማ ስሕት ኢሎም ዘጋጥሙ ኣሰንበድቲ ፍጻመታት ክህልዉ እዮም።

እዚ እናዀነ ግን፡ መጓዓዝያ ኣየር እቲ ውሑስ ዝዀነ መጓዓዝያ ኰይኑ ክቕጽል እዩ። ኣብዛ ሰዓት’ዚኣ ኣብ መላእ ዓለም ብኣሽሓት ዝቑጸራ ነፈርቲ ኣብ በረራ ኣለዋ። ዘጋጥም ሓደጋ ግን ኣዝዪ ውሑድ እዩ።

ኢንጂ. ሚኪኤል ኣዳም

306 total views, 1 views today

(Visited 34 times, 1 visits today)

Eri-Youth

The owner of this website is the Eritrean union of youth and students.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *