ንምሃዝን ንሰንዕን’ሞ. . . .

ምህዞ እንታይ እዩ፧ ሰንዓ’ኸ፧ ኣብ መንጐኦም ፍልልይ ኣሎ’ዶ፧ መሃዚ ንምዃን እንታይ የድሊ፧ ሰናዒ ንምዃን’ከ፧ ሰናዒ ቀዳሒ ድዩ፧

ቅድሚ ብዛዕባ’ዚ ኣቐሚጥናዮ ዘሎና ኣርእስቲ ምምላእና፡ ነዞም ኣብ ላዕሊ ተጠቒሶም ዘለዉ ሕቶታታት ምምላስ ኣዝዪ ዘድሊ እዩ።ምህዞ እንታይ እዩ፧ ምህዞ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ሓድሽ ፍርያት ወይ መሳርሒ ምፍጣር እዩ። ቅድሚ ሕጂ ዘይተፈልጠ ወይ ዘይተረኽበ ንሓደ ፍርያት ኣብ ምፍራይ ወይ ንሓደ መሳርሒ ኣብ ምምዕባል ዘድሊ ሓሳብ ምፍላቕ እውን ምህዞ እዩ። መሃዚ ንምዃን ዘድሊ ረቛሒ ምህላው ስነፍልጠታዊ ክእለት እዩ። ምህዞ፡ ሓድሽ ሓሳብ ንሓደ ስነ ፍልጠታዊ ኣብ ኣእምሮኡ ብልጭ ምስ በሎ ዝፍጠር እዩ።

መሃዚ ንምዃን ትብዓት ይሓትት። ንነገራት ብከምቲ ዝዀንዎ ወይ ኣብ ህሉው እዋን ዝሰርሕሉ ዘለዉ ኣገባብ ዘይምምልካቶም ሓደ ካብቶም ኣገድስቲ ኣዕኑድ ምህዞ እዮም። ክትሓስብን ክትምርምርን የድሊ። እዚ ግን በቲ ልሙድ ዝዀነ ስነ ፍልጠታዊ ኣገባብ (scientific method) ክስነ ይግባእ። ስነ-ፍልጠታዊ ኣገባብ ብኸምዚ ዝስዕብ ይግለጽ።

  1. ነቲ ክትፈትሖ እትደሊ ጸገም ብልክዕ እንታይ ምዃኑ ምግላጽ።
  2. ነቲ ጸገም ክፈትሑ ይኽእሉ’ዮም ዝበልካዮም መፍትሒታት ምዝርዛር። ኣብዚ ዝኰነ ገደብ ክትገብር የብልካን። ዋላ’ቶም መፍትሒታት ተግባራውነቶም ዘጠራጥሩ ይኹኑ ዘርዝሮም።
  3. ካብቶም መፍትሒታት፡ ነቲ ዝበለጸን ብኹሉ መለክዒታት ድማ ኣብ ግብሪ ክትርጐም ዝኽእልን (feasible) መሚኻ ኣውጻኣዮ።
  4. ነቲ መፍትሒ ኣብ ግብሪ ኣውዕሎ።
  5. ነቲ መስርሕ ኣመልኪትካ መደምደምታ ሃብ።

     

ኣብ 2007 ብሚኪኤል ኣዳምን ኣማኑኤል ኣብራሃምን              ድሕሪ ዓሰርተ ዓመት፡ ኣብ 2017 ብኢንጂነር ሚኪኤል ኣዳም ዝተነድፈት

ዝተሰነዐት ነፋሪት X/A.M-1                                            ነፋሪት A-1 ሰንዓ ደፋእታዊ ምዕባለ ምዃኑ እተርኢ ዕዮ።

ሓደ ካብቲ ዘገርም እዚ ኣገባብ’ዚ ኣብ ምህዞን ሰንዓን ጥራይ ዘይኰነ እንተላይ ኣብ ማሕበራዊ ህይወት እውን ኣዝዪ ኣገዳስን ኣድማዕን መሳርሒ ምዃኑ’ዩ። ኣብዚ ሓደ ክንዝንግዖ ዘይብልና ሓቂ ኣሎ። ንሱ ድማ እቲ መፍትሒ ኣብ ግብሪ ዘይክሰርሕ ይኽእል’ዩ። ከምዚ ምስ ዘጋጥመና ከምእንደገና ናብ ቊጽሪ ክልተ ብምኻድ ነቶም መፍትሒታት ምምርማር የድልየና። በዚ መሰረት ምህዞ ብዙሕ ውረድ ደይብ ዘለዎ፡ ተስፋ ብዘይምቑራጽን ምሕላልን ዝዕየ እዩ። ኣብዚ ሓደ ግድን ክጥቀስ ዘለዎ ኣብነት ኣሎ። ሓደ መሃዚ ሓንቲ ኣገዳሲት ምህዞ ንምምሃዝ 10,000 ግዜ ፈቲኑ ኣይተዓወተን። ኣብ መበል ዓሰርተ ሽሕን ሓደን ግን ተዓወተ። ሽዑ እንታይ በለ መስለኩም፡ ‘ኣነ ኣይፈሸልኩን። ዓሰርተ ሽሕ ዘይሰርሑ መገድታት እየ ረኺበ።’

እቲ መሃዝን ምህዞን፡ መንን እንታይን ምኻኑን’ዶ ፈልጢኩሞ ኣለኹም፧ እቲ መሃዚ ቶማስ ኣልቫ ኤድሰን፡ እቲ ምህዞ ድማ መብራህቲ ወይ ኣምፑል እዩ። ስለዚ ሓደ መሃዛይ ዓቕልን ትዕግስትን ዝዕጣቑ ክኸውን የድሊ።

ሰንዓ እንታይ እዩ፧ ሰንዓ፡ ቅድሚ ሕጂ ንዝተማህዙ ወይ ዝተሰንዑ ነገራት ዳግማይ ምምስራሖም እዩ። ሰንዓ ዓቢ ሞያ እዩ። ንጥረ ነገራት ተጠቒምካ፡ ድሮ ንዝተማህዙ ነገራት ብምፍራይ ነቶም ጥረ ነገራት ዋጋ ክትውስኸሎም ምኽኣል (value adding) ዓቢ ክእለት እዩ። እዚ ንጥፈት’ዚ ኣብ ምጉልባት ጃምላ ሃገራዊ ዕቤት ብዙሓት ሃገራት ዓቢ ኣበርክቶ ካብ ዝገብሩ እዮም።

ሰናዒ ንምዃን እንታይ የድሊ፧ ሰናዒ ንምዃን’ውን ምሕሳብን ምምርማርን የድሊ። ብሓፈሻ ሓደ ሰናዒ ከማልኦም ዘለዎ ረቛሒታት ንምጥቃስ፥

  1. ቅድም ቀዳድም እቲ ክትስንዖ ትሓስብ ዘሎኻ መሳርሒ፡ ቁጠባዊ ተኻኣሊነት (economic feasibility) ኣለዎ’ዶ የብሉን ምፍላጥ። ቁጠባዊ ተኻኣሊነት፡ ዋጋ መሰኒዒኡ ርትዓዊ ድዩ፧ ዕዳጋ ትረኽበሉ ዲኻ፧ ዋጋኡ ይመልስ ድዩ፧ ኣብ ክንደይ እዋን’ዩ ኸ ክመልሶ፧ ወ.ዘ.ተ ዝብሉ ሕቶታት ብምምላስ ንኣድማዕነት ዕዮኻ ዝድርዕ እዩ።
  2. እቲ ከም መወከሲ ትወስዶ ዘለኻ መሳርሒ፡ ካብ ዝደቐቐ ክሳብ’ቲ ዝገዘፈ ብኸመይ ከምዝሰርሕ እኹል ኣፍልጦ ክህልወካ ይግባእ።
  3. እቲ መሳርሒ ዝተሰርሓሉ ጥረ ነገር እንታይ ምዃኑ ብልክዕ ምፍላጥ። እቲ ንጥረ ነገር ብሕሱርን ኣብ ቀረባኻን ክትረኽቦ ትኽእል ምዃንካን ዘይምዃንካን ምፍላጥ። ዘይትረኽቦ እንተዀንካ ኣብ ቀረባኻ ብዝርከብ ተመጣጣኒ ብቕዓት ብዘለዎ ንጥረ ነገር ክትስንዖ ይከኣል ምዃኑ ምስትውዓል።
  4. ኣገባብ ኣሰናንዑ ብልክዕ ምፍላጥ። ዓቐን ነፍሲ ወከፍ ኣካል ብልክዕ ምፍላጥ፡ ብኸመይን ብዝቐለለን ኣገባብ ትስንዓ ኣብ ውሳነ ምብጻሕ።
  5. ምሉእ ቅድመ መርኣያ (prototype) ቅድሚ ምስራሕካ፡ ንእሽቶ ሞዴል ምድላው።

እዞም ዝተጠቕሱ ሓሳባት ንምህዞን ሰንዓን ከም መበገሲ ኽዀኑ ይኽእሉ እዮም። ብዕምቆት ምፍላጦም ድማ ኣገዳሲ ይመስለኒ። ከምቲ ለባማት ዝብልዎ ድማ እዚ ዘመን’ዚ ፍልጠት ኣብ ኣጻብዕትና እዩ ዘሎ። እዚ ማለት ድማ ኢንተርነት ምጥቃም እዩ። ኢንተርነት ማዕከን ወረን ዕላልን ጥራይ ኣይኰነን። ማዕከን ዘይነጽፍ ፍልጠት’ውን እዩ እሞ. . . በዚ መሰረት ንምሃዝን ንሰንዕን እሞ ክሓልፈልና፡ ንምሃዝን ንሰንዕን እሞ ንሰባት ዝጠቅም ኣበርክቶ ክንገብር፡ ንምሃዝን ንሰንዕን እሞ ንሃገርና ማዕረተን ዝማዕበላ ክንሰርዓ። ምህዞን ሰንዓን ይዓምብብ!

ኢንጂነር ሚኪኤል ኣዳም

451 total views, 4 views today

(Visited 83 times, 1 visits today)

Eri-Youth

The owner of this website is the Eritrean union of youth and students.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *