ዑደት ናብ መደባት ልምዓት

ኣብ 2003 ንኹለን ኣብ ከባቢ ሰምሃር ዝርከባ ዓድታት ዝጸንበረ ዳህሳስ ተኻይዱ ነይሩ። ኣነ ድማ ሓንቲ ካብቶም ነቲ ዳህሳስ ዘካየዱ ጉጅለ እየ ነይረ። ኣብቲ እዋን ኣብ ከባቢ ጋሕቴላይ ዝነበራ ዓድታት ልቸን ማይን ዘይነበረን ጭው ዝበላ ገጠራት እየን ነይረን። ንባዕሉ እዚ ዓቢ ዲጋ ዝህነጸሉ ዘሎ ቦታ ብጎቦታት ዝተሸፈነ ጭው ዝበለ በረኻ እዩ ነይሩ። ሕጂ ግና ኩሉ ነገር ተቐይሩ። ኣብዚ ከባቢ ዘለዋ ዓድታት ዳርጋ ኩለን መሰረታዊ ጠለባት ተማሊኡለን፡ ከምኡ`ውን እዚ ጭው ዝበለ በረኻ ዝነበረ ንኽትኣምኖ ዘሸግር ዲጋ ይህነጸሉ ኣሎ። ብሓጺሩ ኣብ 2003 ነዚ ቦታ ክርእዮ ከለኹ ከምዚ ክኸውን እዩ ኢለ ሓሊመ ኣይፈልጥን እየ ነየረ።”

እዚ ኣብ ላዕሊ ተዘርዚሩ ዘሎ ቃላት፡ ቃላት ናይ ኣስቴር ሰለሙን ዝተባህለት ኣብ ዩጋንዳ እትቕመጥ ኤርትራዊት ዜጋ እዩ። ኣስቴር ነዚ ስምዒት ዝቕስቅስ ዘረባ፡ ብሰንኪ`ቲ ኣብ ዑደታ ዘስተማቐረቶ ጽባቐን ዘይተጸበየቶ ለውጥን እያ ተዛሪባቶ።

ብዕለት 28 ከምኡ`ውን ዕለት 30 ወርሒ ግንቦት ካብ ወጻኢ ሃገር ዝመጹ ኤርትራውያን ናብ ዝተፈላለዩ ናይ ልምዓት መደባት ዑደት ኣካይዶም ነይሮም። እቲ ብሃማመተኤ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ዝተወደበ ናይ ክልተ መዓልታት ዑደት፡ ናብቶም እዋናውያንን ዓበይትን መደባት ልምዓት ኤርትራ ዘተኮረ እዩ ነይሩ። ኣብ ቀዳማይ መዓልቲ ዑደት ማለት ዕለት 28 ግንቦት፡ ብሓድሽ ህንጻ ኮሌጅ ማይነፍሒ (ኮሌጅ ኢንጂነሪንግ) ኣቢሎም ናብ ዲጋ መጠራ (ዲጋ ዓዲ-ሃሎ) ድሕሪ ምብጻሕ፡ ቀጺሎም ድማ ናብቲ ተተካኢ ጸዓት ማለት ሶላር ፕላንተሽን፡ ኣብ ዓዲ ሃሎ ዝመደበሩ ቦታ እዮም ተንቀሳቒሶም። በቶም ዝምልከቶም ኣካላት ዘድልዮም መብርሂታት ምስ ተዋህቦም ድማ ደኺምና ከይበሉ ናብቶም ምስክር ጽንዓትን ሓቦን ኤርትራዊ መንእሰይ ዝኾኑ ዝተፈላለዩ ስርሓት ኣምርሑ።

በቲ ዘደንቕ ስርሓት ዲጋ መጠራን ህንጻ ኮሌጅ ምህንድስናን ዝተኸፍተ ሸውሃት ተሳተፍቲ`ቲ ዑደት ገና ከይተረጋግአ እንከሎ ናብ ዲጋ ላምዛ (ትሕቲ ዲጋ መጠራ፡ ጥቓ ከተማ ድባርዋ ተደኲና እትርከብ ዲጋ እያ) በጽሑ። እታ ኣብ መስርሕ ህንጸት እትርከብ ዲጋ ምስ ተዛዘመት ክሳብ 5 ሚልዮን ሜትሪክ ኩብዩክ ክትሕዝ ትጽቢት ከምዝግበረላ ክኢላታት ናይቲ ዓውዲ ኣብቲ ኣጋጣሚ ገሊጾም። እቶም ተሳተፍቲ ዑደት፡ ነቶም ኣብቲ መስርሕ ህንጸት ዝተዋፈሩ መንእሰያት ዘለዎም ፍቕሪ ብምስዓምን ናይ ሓባር ስእልታት ብምውሳድን እዮም ክገልጽሎም ፈቲኖም።

ተሳተፍቲ ዑደት ቀጺሎም ናብቲ ኣብዚ እዋን እዚ ትካል ሕርሻዊ ምርምርን መፍረ ከብትን ኮይኑ ዘሎ ሓልሓለ እዮም ተጓዒዞም። ኣብቲ ቦታ ዝርከብ ሕርሻዊ ንጥፈታትን ከብቲ ዝፈርያሉ ዘለዋ ቦታን እናተዛዋወሩ ተዓዚቦም። ነቲ ዝካየድ ዘሎ ገዚፍ ልምዓታዊ መደባት ድማ ብዘይ ተኣደነ ሕቶታት ብምግባር ዝያዳ ከስተማቕርዎ ፈቲኖም። ኣብቲ ቦታ ዝጸንሐ ክኢላ ኣብ መግለጺኡ፥ “ብተፈጥሮ መብዛሕትኡ ግዜ ከብቲ ኣብ ሓደ እዋን ሓደ ውሉድ እየን ዘፍርያ። እዘን ነፍርየን ዘለና ከባቢ 700 ዝኾና ከብቲ ግና ዳርጋ ኩለን ማንታ እየን ወሊደን። እዚ ድማ ኣብዚ ነካይዶ ዘለና ጻዕሪ ባህሪ’ውን ይሕግዘና ከም ዘሎ እዩ ዘርእየካ።” ብምባል ነቲ ተፈጥሮኣዊ ኣጋጣሚ ዘለዎ ተምሳጥ ገሊጹ።

ካብዚ ብምቕጻል ድማ ንዲጋ ምስላምን (ዲጋ ገርገራ) ኣብ ጎቦ ኢትዓብር ተደኲኑ ዝርከብ ዓበይቲ ናይ ማይ መኸዘንን ብምብጻሕ ናይ ቀዳማይ መዓልቲ ዑደቶም ዛዚሞም ንገዝኦም ተመሊሶም። ኣብቲ ኣጋጣሚ ንሓላፊ ክፍሊ ጉዳያት ወጻኢ ሃማመተኤ፡ ኣቶ ዳኒኤል እያሱ ብዛዕባ ዕላማን ኣብ ተሳተፍቲ ዑደት ዝፈጥሮ ጽልዋን ኣብ ዝተወከስናሉ ኣጋጣሚ ከምዚ ብምባል እዩ መሊሱ። “ቀንዲ ዕላማ ናይ’ዚ ዑደት፡ እቶም ኣብ ወጻኢ ሃገር ዝነብሩ ዜጋታትና ምስ ሃገሮም ዘለዎም ቅርበት ዝያዳ ብባህልን ፍቕርን ንምእሳር እዩ ነይሩ። እዚ ድማ ታሪኻውያን ቦታታት ብምርኣይን ህሉው ልምዓታዊ ንጥፈታት ሃገር ብምስትማቓር ዝህነጽ ነገር እዩ። ነዚ ኢና ድማ ከም ዕላማ ሒዝና ተበጊስና።” ብምባል ገሊጹ።

እዚ ከም ክልሰ ሓሳብ ዘበገሶ ነገር ድማ ብልክዕ ኣብቲ ቀጺሉ ዝተወደበ ናይ ካልኣይ መዓልቲ ዑደት ብንግሁኡ እዩ ክንጸባረቕ ተራእዩ። ናብቲ ኣብ ዕለት 30 ዝተሰርዐ ካልኣይን ናይ መወዳእታን ዑደት ንምስትምቓር ብንግሁኡ እዮም ኣብ ቀጽሪ ሃማመተኤ ዝተረኽቡ። ካብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ዝመጹ ዜጋታት ነንሕድሕዶም ተላልዮም ከብቅዑ፡ ክጫረቑን ክዋዘዩን ክትርኢ ከለኻ፡ እቲ ዝተኻየደ ዑደት ዝያዳ እቲ ምስ ሃገርካ ዝህልወካ ቅርበት ካብ ምዕባይ ሓሊፉ ሰባት ነንሕድሕዶም ኣብ ዝህልዎም ምቅርራብን ሓድሕድ ፍቕሪ ኣብ ምዕባይን ዝህልዎ ተራ ልዑል ምዃኑ ትግንዘብ።

እቲ ብንግሁኡ ዝጀመረ ናይ ካልኣይ መዓልቲ ዑደት ቀንዲ ንዲጋ ጋሕቴላይ ዕላማ ዝገበረ እዩ ነይሩ። ተሳተፍቲ ዑደት ነቲ ኣብ ጽርግያ ኣስመራ ባጽዕ ዝርከብ ዝተፈላለዩ ተፈጥሮኣዊ ጽባቐ እናተዓዘቡን እናሰኣሉን ኣብ ጎላጉል ጋሕቴላይ እዮም በጺሖም። ንእለት ኣብቲ ብርቱዕ ጸቕጥን ሃሩርን ዘለዎ ጎላጉል ጋሕቴላይ ምስ በጽሑ ብምሉእ ኣካላቶም ርሃጽ ወረር ወረር ክብል እዩ ተራእዩ። ኣውቶቡስ ካብ ከተማ ጋሕቴላይ ንጸጋም ምስ ተዓጽፈት ብዙሕ ከይከደት እያ ኣብቲ ገዚፍ ልምዓታዊ መደባት ዝሰላሰለሉ ዘሎ ዲጋ ጋሕቴላይ ዝበጽሐት። ካብ ኣውቶቡስ ወሪድና ምስ ተዓዘብና ድማ ኣዝዮም ብዙሓት መንእሰያት ምስ ተፈጥሮኣዊ ብድሆ እናተቕለሱ ገሊኦም ማሽነሪ ዝመርሑ፡ ገሊኦም ኣእማን ዘማዓራርዩ ገሊኦም ተንዲኖታት ዝጠውዩ ኮታ ኣብ ብርቱዕ ስራሕ ተጸሚዶም ዝረኣናዮም።

 

እታ ኣብ ጥቓና ዝነበረት ከባቢ 16 ዓመት ትገብር መንእሰይ በቲ ብርቱዕ ሃሩር እናላህለሀት “እዞም ዝሰርሑ ዘለዉ መንእሰያት፡ ኣብ ሰዓት ክንደይ ይኽፈሉ ይኾኑ፧” ብምባል ተወከሰትና። “ከም ዝመስለኒ ዋላ ሓንቲ ኣይክፈሉን እዮም፡ ፍቕሪ ሃገርን ሕድሪ ኣቦታቶምን እዩ ከም ዝሰርሑ ዝገብሮም ዘሎ።” ብምባል ከነረድኣ ፈቲንና። “ኣዝዩ ከቢድ እዩ። ኣብዚ ቦታ ይትረፍ ክትሰርሕ ክትቕመጥ ከማን ኣዝዩ ከቢድ እዩ።” ብምባል ንጽንዓትን ተወፋይነትን ኤርትራውያን መንእሰያት ክትገልጾ ፈቲና።

በዝን ወዲ ከምዝን እናዕለልና ከለና ነቲ ልምዓታዊ መደብ ክገልጸልና ዝተመደበ ኢንጅ. ዳኒኤል ብፍሕሹው ገጽ ተሰንዩ መጸና። ኣብ መግለጺኡ ድማ እቲ ዲጋ ብብዝሒ ዝሕዞ ማይ ኣብ ካልኣይ ደረጃ፡ ብዝሓቶ ጻዕርን መጠን ገንዘብን ግና ኣብ ቀዳማይ ደረጃ ከም ዝስራዕ ኣብሪሁ። እቲ ካብ ኣጻድፍ ኣስመራ ጀሚሩ ምክንኻን ወይ ህንጸት ዝካየደሉ (መእለዪ ውሕጃት እናፈጠርካ ማለት እዩ) ዘሎ ዲጋ ምስ ተዛዘመ ልዕሊ 50 ሚልዮን መትሪክ ክዩብ ክሕዝ ትጽቢት ከም ዘሎ ኢንጅ.ዳኒኤል መብርሂ ሂቡ። ዲጋ ጋሕቴላይ ዘይከም ካልኦት ዝተሃንጻን ኣብ መስርሕ ህንጸት ዝርከባ ዲጋታትን ኣዝዩ ነዊሕ መዕገቲ ዝተሃንጾ እዩ። እቲ መዕገቲ ተባሂሉ ዝህነጽ ዘሎ ቦታ ክሳብ 1.5 ኪሎ ሜትር ከምዝበጽሕ ክኢላታት ናይቲ ዓውዲ ይገልጹ። እቲ ዲጋ ብዝተኻእለ መጠን ብዓለማዊ መዐቀኒ ክህነጽ ከም ዝተፈተነ ኣቶ ዳኒኤል ኣብ መግለጺኡ ሓቢሩ። ኣብ መወዳእታ ድማ ተሳተፍቲ ነቲ ኩሉ ኣብ ውሽጦም ዝተኣከበ ሕቶታት ድሕሪ ምሕታት፡ ብመልሲ ኪኢላታት ናይቲ ዓውዲ ዓጊቦም ኣንፈቶም ናብ ኣስመራ ብምቕናዕ ኣብ ግንባር ጊንዳዕ እዮም ተራእዮም።

ብዛዕባ ግንባር ጊንዳዕን ነቲ ኣብኡ ዝተኻየደ መሪር ኲናትን ኣመልኪታ ንዓመት መመላእታ ኣብቲ መሪር ኲናት ዝተቓለሰት ተጋዳሊት ኤልሳ ኣብርሃ (ጓል ሽልን) ንተሳተፍቲ ናይቲ ዑደት ሰፊሕ መብርሂ ሂባ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ዝውሕዝ ዝነበረ ሕቶታት ንባህግን ፍቕሪ ሃገርን ናይቶም ተሳተፍቲ ዑደት ዘርኢ እዩ ነይሩ። ተጋዳሊት ኤልሳ ኣብ ከተማ ጊንዳዕ እያ ዓብያ “ኣብ ከባቢ ዓድኻ ክትዋጋእ እቲ ዝኸበደ እዩ። ምኽንያቱ እቲ እትሰዶ ብረት ንሓብትኻ፡ ሓውኻ፡ ኣዴኻ ከይረኽቦም እናተሰከብፍካ ኢኻ ትሰዶ።” ብምባል ዝያዳ`ቲ ምረት ናይቲ ኲናት ስክፍታ ዝፈጥሮ ምረት ከምዝነበረ`ውን ንእግረ መንገዳ ገሊጻ። ተጋዳሊት ኤልሳ ኣብ መግለጺኣ “ኣነ ሓደገይ ናጽነት እዩ” ምስ በለት ብዙሕ ተንካፊ ስምዒት ኣብ ነፍሲ ወከብ ተሳታፊ ተንጸባሪቑ እዩ። ኩሉ ኣብታ መግለጺ ዝተሳተፈ ሰብ ድማ ንነብሱ “ኣነ`ኸ እንታይ ኣበርኪተ፧” ዘይበለ የለን።

ድሕሪ`ዚ ምቁርን ምስ ሃገርካ ዘተኣሳስርን ዑደት ምስ ሓንቲ ካብ ሃገረ ሲዊዘርላንድ ዝመጸት ተሳታፊት ብዛዕባ ካብቲ ዝተኻየደ ዑደት ዝኸሰብዎ ነገር እንተልዩ ምስ ሓተትክዋ “ንሕናን ደቅናን ኣብ ደገ ስደተኛታት ኢና። ህሉው ኩነታት ናይ ሃገርና ብግቡእ ዘይንፈልጥ እንተ ኮይንና ድማ ኣብ ሃገርና`ውን ስደተኛታት ኢና። ኣብዚ ዑደት ድማ ምስ ሃገርና ዘለና ፍልጠት የዕቢና፡ ኣብ ልዕሌኣ ዘለና ፍቕሪ ገሊጽና ኢና። ስለዚ እዚ ዑደት ዋላ ኣብ ሃገርና ስደተኛታት ካብ ምዃን ኣድሒንና እዩ። ኣብ ርእሲ`ቲ ነንሕድሕድና ዝፈጥሮ ፍቕርን ምምልላይን ማለተይ እየ።” ብምባል ኣሕጽር ኣቢላ እያ መሊሳትልና።

ተራ እዚ ዑደት እዚ ኣብ ምህናጽ ምስሊ ሃገር ብዝምልከት ንኣቶ ዳኒኤል ኣብ ዝተወከስናሉ “ምስሊ ሃገር ብብዙሓት ነገራት ዝጽሎ እኳ እንተኾነ፡ ነቲ ህሉው ምዕባለታት ሃገር ምርኣይ ግና ካብቶም ዝሓየሉ ምስሊ ሃገር ዝህነጸሎም ባእታታት እዩ። ስለዚ ከምዚ ዓይነት ዑደት ነቲ ብካልኦት ዝውሰድ ምስሊ ሃገር ኣብ ምድዋን ዘተኮረ ንጥፈታት ዝብድህ ኮይኑ እዩ ረኺበዮ። እቶም ተሳተፍቲ በቲ ዑደት ብልቢ እዮም ተመሲጦም። ካብ ተምሳጥ ተላዒሎም ድማ ንብዙሓት ሰባት ክሕብሩ ተራእዮም እዮም። ስለዚ ተራ ናይዚ ዑደት ኣወንታዊ ምዃኑ ብግብሪ ተንጸባሪቑ ማለት እዩ። ብተደጋጋሚ ሓድሽ ዑደት ወድቡልና ዝብሉ እናበዝሑ ይመጹ ኣለዉ” ብምባል ክገልጾ ፈቲኑ።

ኣብ መወዳእታ ድማ ተሳተፍቲ ንዝያዳ ሌላ ናይ ምዝንጋዕ መደብ ብምሕንጻጽ ሰናይ ትምኒቶም ብምግላጽ ተፈላልዮም።

                     ሚኪኤል በርሀ

208 total views, 5 views today

(Visited 25 times, 1 visits today)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *