ወግዒ ጽባቐ፡ ጭሕሚ ግርማ ሰብኣይ ‘ዶ ወላስ………፧

ኣብ ብዙሕ ባህልታት፡ ጽባቐ ወይ ድማ ቁንጅና ምስ ደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ከምዝተኣሳሰር ጌርካ ናይ ምውሳዱ ግጉይ መረዳእታ ምህላው ከም ውሁብ ተቖጺሩ፡ እቶም ምስ ጽባቐ ዝተኣሳሰሩ ኣባሃህልታት ድማ ዳርጋ ብዝበዝሐ ክፋሎም ብጽብቕቲ ጓል-ኣንስተይቲ ዝተባሕቱ ‘ዮም እንተበልና ምግናን ከምስል የብሉን።

ንኣብነት ንምልክዕቲ ጓል ኣንስተይቲ ጽብቕቲ፡ ውድእቲ ንብላ፡ ብወርሒ ጸሓይ ንምስላ፡ ‘ኣቤት ግርማ’ እንዳበልና ንምሕለላ፡ ምልኣት ዓይነ ልቢ ውን ንጭምረላ……ወዘተ። እረ ኣብ ገለ’ስ ጥቕላል ቁም-ነገራት ዕኹልል ኣቢልና ወሓለ፡ ለባም፡ ፈቃር፡ የዋህ፡ መዓር ወላላ፡ ሽኮር…ወዘተ ነጠምቓ። ንጽቡቕ ወዲ-ተባዕታይ ‘ከ፧

ኣብ ዝበዝሐ ክፋላት ሂወት ንጽባቐ ጓል ኣንስተይቲ ወይ ዕሽሽ ዝብል ወይ ድማ ተገቲሩ ዝኽሕድ ውነ ዘለዎ ሰብ የለን ንምባል፡ እቶም ፈሊጦም ዝዓውሩ ኣውጺእና እወንታዊ መርገጺ ክንወስድ ንኽእል። ምስ’ዚ ተኣሳሲሩ ድማ ሓደ ክትዕ ክለዓል ይከኣል። ንሱ ድማ ጽባቐ ጓል ኣንስተዪቲ ዕግበት ልቢ ወዲ-ተባዕታይ‘ያ እንዳተባህለ እንከሎ፡ እታ ጽባቐ ኣፈልፊላ ፍስሃ እትፈጥር ጓል-ኣንስተይቲ ‘ኸ ብጽባቐ ደቂ-ተባዕትዮ ሃነን ንኽትብል ንምንታይ ‘ጽባቐን ወዲ ተባዕታይን’ ብሉጽ ዝኾነ ምቅርራብ ዘይህልዎም’ ዝብል ‘ዩ።

ምኽንያቱ እታ ኣብ ጸጉሪ ርእሳ፡ ፍረ-ገጻ፡ ውርዲ ኣጥባታ፡ ቁመታ፡ ኣስናና፡ ሕብሪ ቆርበታን ኣራግጻ እግራን ተገምጊማ ኣብ ናይ ጽባቐ ፈተና ወይ እትሓልፍ ወይ ድማ እትትረፍ ጓል ኣንስተይቲ’ስ፡ ንሳ ኣብ ኣካላት ወዲ-ተባዕታይ ክትግምግሞ ዝግበኣ ናይ ጽባቐ ረቛሒታት ክህሉ ኣይግበኡን ድዩ ኢልካ ምሕታት ውድዓዊ ኢዩ። እቲ ፍልልይ‘ከ ኣብ ኣንስተኣዊ ናይ ምስትምቓር ጉድለት ‘ዶ ወላ’ስ ኣብ ተባዕታዊ ናይ ውጅሃት ባዶነት፧

ምልኩዕ ወዲ ማለት እንታይ ማለት ‘ኢዩ፧ ኣብ ምንታዩ ‘ዩ እቲ ወጅሃት፧ ኣብ ቀላጽሙ ድዩ ወላስ ኣብ ጉብዝንኡ፡ ኣብ ጭሕሙ ድዩ ወላ’ስ ኣብ  ጸጉሩ፡ እቶም ሕቶታት ብዙሓት ክኾኑ እንከለዉ እቶም መልስታት ድማ ኣካታዕቲ ኢዮም። ንኣብነት፡ የውሃንስን በረኸትን ብውልቂ ደረጃ እታ ንሶም ጽብቕቲ ዝብልዋን ንመጻኢ ዝትምነይዋን ጓል-ኣንስተይቲ ‘ስከ ኩለንተነኣ ግለጹ ተባሂሎም ኣብ ዝተሓተትሉ፡ ነዘን ኣብ ላዕሊ ዝተዘርዘራ መልኪዒታት ጽባቐ ደርዲሮም ምስ ‘ለባምን ቁም-ነገረኛን’ ዝብላ ኣባሃህልታት ኣጣሚሮም ዳርጋ ሓደ ዓይነት መልሲ መለሱ። ብኣንጻሩ፡ ራሄልን ሰሚራን በብውልቂ ‘እቲ እትብህግዮ ወዲ ‘ስከ ንገርኒ?’ ተባሂለን ኣብ ዝተሓተታሉ ምስ ጽባቐ ዝተሓሓዝ ቁንጣሮ መግለጺ ድሕሪ ምሃብ ኣብ  ቁም-ነገረኛን ሁርኩትን ጥራይ ጸቒጠን መለሳ።

እዚ ግና ፍትሒ ዝጎደሎ ዝንቡል መረዳእታ ‘ዶ ይመስል? ብርግጽ። ምኽንያቱ፡ እቶም ኣብ’ታ ቁም-ነገረኛ እትብል ሓረግ ዝተሰማምዑ ኣንጻር ጾታ ሓደ ካብ’ቲ ሓደ ዝበዝሐ መገምገሚ ነጥብታት እንክህልዎም፡ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ‘ቲ ደቂ ተባዕትዮ ዝጠለብዎ እንክዛይድ፡ ንሰን ዝጠልቦኦ ድማ ክውሕድ ምርኣይ ‘ሲ ልክዕ ከም ጸታዊ ኣድልዎ ክቑጸር ይግበኦ። ምኽንያቱ፡ ደቂ ኣንስትዮ ልክዕ ከም ደቂ ተባዕትዮ ጽባቐ ከስተማቕራ፡ ክድህስሳን ክዓግባሉን ወይ ንምንታይ ዘይሓስባ ወይ ድማ እቲ ነዚ ዝንቡዕ ኣማላኻኽታ ዝድግፍ ማሕበራዊ ቅርጺ ስለምታይ ብግቡእ ዘይስተኻኸል ተባሂሉ ክሕተት ክኽእል ኣለዎ።

ኣብ ጉዳይ ጽባቐን ቁንጅናን እምበኣር ብወገን ሰብነት ደቂ-ተባዕትዮ ቁሩብ ቅሳነት ይረአ።

ክሳብ ‘ዚ ቀረባ ዓመታት ጽባቐ ደቂ-ተባዕትዮ ሓደ ካብቶም ትሑት ኣድህቦ ክግበረሎም ዝጸንሐ ማሕበራዊን ጾታውን ዛዕባታት ኮይኑ፡ ኣብዚ እዋን ግና ዕቱብ ተገዳስነት ክግበረሉ ጀሚሩ ዘሎን ዝግበኦን እዋናዊ ዛዕባ ኢዩ። ኣብ ብዙሕ ክፋላት ዓለም እቲ ብደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ተባሒቱ ዝጸንሐ ውድድር ቁንጅና ደቂ ተባዕትዮ ክሕወስዎ ምጅማሮም ድማ ኣታባባዒ ይመስል።

ኣብ ከታማታት ሃገርና ‘ውን እንተኾነ፡ ወላ ‘ኳ ደኣ ከም’ቲ ንደቂ ኣንስትዮ ብዙሕ ዝዓይነቱ ኣገልግሎት ቁንጅና ዝህብ ‘መጸባበቒ ሳሎኖት’ ኣይኹን፡ ምስ ምጽብባቕ ጾግርን ጭሕምን ተኣሳሲሩ ዝዕምብብ ዘሎ ናይ ደቂ-ተባዕትዮ መጸባበቒ ትካላት ግሉጽ ኣብነትን ክተባባዕ ዝግበኦ ተብግሶን ምስ ምዃኑ ክስመረሉ የድሊ። ምኽንያቱ፡ ቁንጅና ተዛማዲ ምስ ምዃኑ፡ እቲ ማራኺ ወዲ ጽባቐኡ በታ ኣንጻር ጾታ ኣብ ዝውደሰሉን ኣድህቦ ኣብ ዝረክብን ንሱ ይዓግብ ደቂ ኣንስትዮና ድማ ኣገልግሎት ናይ ‘ምስትምቓርን ምስትንታንን ተባዕታዊ ጽባቐ’ ይረኽባ።

ኣዝዩ ልዑል ኣድህቦን ጸዓትን ዝሓትት ጉዳይ ቁንጅና እምበኣርከስ፡ ምስ ደቂ ተባዕትዮ ዘለዎ ዝምድና እንዳኣደልድለ ይኸይድ ኣሎ። ደቂ ተባዕትዮ ድማ ካብ ዝሓለፈ እዋን ንላዕሊ ነዚ ዝተረድኡን ዝኣመንሉን ይመስሉ።

ከም መበገሲ መቀናጀዊ ክንወስዶ እንኽእል ኣብ ደቂ ተባዕትዮ ዓድና ዛጊት ብዙሕ ግምት ዘይግበረሉ ጸጋ(ግና ተቐላቒሉ ዘሎ) ጽባቐ  ድማ ጭሕሚ ኢዩ። ምስ ጭሕሚ ተዛሚዱ ዝእመነሉ ናይ ቁንጅና ጽውያ እምበኣር መወዳእታ የብሉን። ናይ ምዕራብ ሕብረተ ሰባት፡ ኣብ ጭሕሚ ዝለዓለ ተገዳስነት ኣለዎም። ኣብ ኣፍሪቃ ‘ውን እንተኾነ፡ ኣብ ከም በዓል ናይጀርያ ቁንጅና ጭሕሚ ብወገን ደቀ-ተባዕትዮ ልዑል ተገዳስነት እንዳተገብረሉ ንብዙሓት ደቂ ኣንስትዮ ሃነን ዘብለን ዘሎ ጽባቐኣዊ ጸጋ ምዃኑ ብዙሓት ይዛረቡ።

ኣብ ገጽ ዝቦቅል ዝኾነ ጾግሪ፡ ኪኖ ንግርማ 95% ካብ ንቆርበት ገጽና ጎዳእቲ ዝኾኑ ናይ ጸሓይ ጩራታት መጽዩ ናብ መናፊት ቆርበት ንኸይበጽሑ ዘምክን ጭሕሚ፡ ኪኖ ንግርማ ንጥዕና ‘ውን ኣገዳሲ ኢዩ።

ናይ ጸጉሪ ፖሎቲካ (“ብኽልቲኡ ጾታታት ማለት ‘ዩ”)፡ ናብ ‘ጭሕሚ ዘይብሉ ወዲ’ እቲ ዝቖንጀወ’ ዝብል መደምደምታ ኢዩ ክዛዙ ጸኒሑ። ስለዚ ድማ ብዙሓት ደቂ-ተባዕትዮ ኣብ ገጽ ቅልቅል ዝበለት ጾግሪ ክለቕሙ ብትግሃት ክጽዕቱ ንዐዘቦም።

ብኣንጻሩ ኣብ’ዚ ግዜ ‘ዚ ባርናብይ ዲሶን ‘Human behavioral ecologist’ ሊቅ ኣብታ “The study of beard length” እትብል መጽናዕታዊት መጽሓፉ ከምዝገለጾ፡  “ክልቲኦም ጾታታት ንጭሕሚ ዘለዎ ወዲ-ተባዕታይ ከም ብዕድመ ዝበሰለን ቀልጻምን ከም ዝቖጽርዎን ሕያዋይ፡ ቁኑዕ፡ ስድራ-ቤታዊ፡ ህርኩትን ነብሰ- እምነት ዘለዎን’ ተባሂሉ ከምዝእመነሉን የብርህ። “ካብ’ዚ ዝብገስ ድማ ኢዩ ንምንዋሕን ምብቋልን ጭሕሚ ዝጉስጓሱ Beard Ganges ክዕንብቡ እንዕዘብ ዘሎና።” ድማ ይብል።

ምብቋልን ምንዋሕን ልሙዕ ጭሕሚ ምስ ከተማዊ ቅደ ኣላባብሳ ተጣቢቑ ከም ፍሉይ ቅዲ ልዑል ኣድህቦ ክግበረሉ ንዕዘብ ኣሎና። እቲ ሰብኣይ ብናይ ሰብኣይ ንኹኾርዕ ካብ ዓለመ ቁንጅና ንዝመጽኦ ጸቕጢ ንኽብድህ ዝተዳለወ ይመስል።

ካብ ‘ዚ ብምብጋስ ንኣብነት ኣብ ሃገረ ናይጀርያ ምስ ጾግርን ጭሕምን ዝተኣሳሰር ናይ ጽባቐ ሳሎናት፡ መሸጥን መልከይን ናይ ጾግሪ ቅብኣታት፡ ማእከላት ስኑዕ ጾግርን ዓይነታቱን መምስ ኪኢላታቱ ኣዕጋቢን ሰፊሕን ኣገልግሎት ክህብ እንዕዘቦ። ብዙሓት ደቂ-ተባዕትዮ ድማ ይዓስልዎ። ነዚ ቅዲ፡ እቶም ኣብ ማሕበራዊ መሳልል ኣብ’ቲ ዝበረኸ ቀጸላ ዝምቕማጦም ሰብ-ሃብቲ፡ ምሁራትን ስነ’-ጥበበኛታትን ብብዝሒ እንዳተገደስሉ ይኸዱ ምስ ምህላዎም ድማ ኣብ ሓፋሽ ብዙሕ ጽልዋ ይህልዎም። ብፍላይ ብስነ-ጥበበኛታት ዝግበር ጭሕሚ ናይ ምንዋሕ ቅዲ ብግብሪ ብቐሊሉ ብብዙሓት ክረዓም ንዕዘብ።

እዚ ሓዲስ ቅዲ ድማ ኣህጉራዊ ባህሪ ኣለዎ። ኣብ 2018 ብደረጃ ዓለም ዝውቱራት ኮይኖም ብሚልዮናት ከም ቅዲ ዝተራዕሙ ስርዓተ-ቅዲ ጭሕሚ ንኣብነት ካብ ቀዳማይ ክሳብ ዓስራይ Balbo፡ Bandholz፡ Circle Beard፡ Full Beard፡ Garibaldi፡ Imperial፡ Short Stubble፡ Medium Stubble፡ Long Stubbleን፡ Van Dykeን ኮይኖም ዓይነታቶም ኣብ ገጽ ማሕበራዊ መራኸቢታት ተለጢፉ ንረኽቦ።

እቲ ብደቂ ኣንስትዮ ጥራይ ተባሒቱ ዝጸንሐ ናይ ቁንጅና ውነ ድማ ደቂ ተባዕትዮ ውን ክግደስሉ ምስ ምጅማሮም፡ ብሳላ ሓዲስ ናይ ቁንጅንኻ መለጠፊ መድረኽ(ማሕበራዊ መራኸቢታት) ክልቲኦም ጾታታት ኣብ ንጡፍ ውድድር ንረኽቦም። ብመንገዲ ቃታ ‘Like’ን ‘comment’ን ድማ ሓሳባቶም ይገላለጹ።

ምስ ‘ዚ ብምትእስሳር ንሓደ ሴም ዝበሃል ኣብ ጭሕሚ ምንዋሕ ክግደስ ዝጀመረ ቀራቢየይ ንምንታይ ጭሕሙ ከም ዘንውሕ ምስ ሓተትክዎ፡ “ዘዝቐረብክወን ደቂ-ኣንስትዮ ብሓፈሻ፡ እታ ምሳይ ዘላ ዓርከይ ድማ ብፍሉይ ስለእተድንቖ” ክብል ኣብ ዝመለሰለይ፡ ንኣወንታዊ ገስጋስ ናይ ‘ዚ ሓዲስ ቅዲ ብጽቡቕ ገምገምኩ። ገለ ብውልቀይ ዝሓተትክወን ደቂ-ኣንስትዮ ‘ውን እንተኾና፡ ብጽሬትን ብኽንክንን እንዳተተሓዘ ዝዓቢ ጭሕሚ ብጣዕሚ ከምዝማርኸን ይዛረባ። እቲ ኣብ ጓል ኣንስተይቲ እንከይሃለወ ኣብ ኣንጻር ጾታ ዝህሉ ጸጋ ድማ ብጣዕሚ ከምዝማርኸን ይዛረባ።

እዚ ይኹን እምበር፡ ዝበዛሕና ደቂ-ተባዕትዮ ‘ኸ ንጉዳይ ምምልኻዕ ብሓፈሻ ንጉዳይ ምንዋሕን ምጽብባቕን ጭሕሚ ድማ ብፍሉይ  ከመይ ንርደኦ ምምርማር ኣገዳሲ ኢዩ። ጭሕምና ኣብ እንኣልየሉን ምንዋሕ ጭሕሚ ኣብ እነውግደሉን ፍረ መልክዕና ዝኹላዕ ዝመስለና ውሑዳት ኣይኮናን።

ብኣንጻሩ ጭሕሞም ዘው ኣቢሎም ኣብ ጎድነታት ጎፍ ዝብሉኻ ደቂ-ተባዕትዮ ክትዕዘብ እንከለኻ፡ ጭሕሚ ብደረጃ ቅዲ ከም ዓቢ ጉዳይ ናይ ቁንጅና ናይ ምውሳዱ ኣማላኻኽታ ዝተበራበረ ዘምስሎ ‘ኳ እንተኾነ፡ ግና ብዙሕ መንገዲ ይተርፈና። እዚ ኣብ ሓደ እዋን ግኑን ዝነብረ ቅዲ(ኣብ 60ታት፡ ግዜ ቃልስን 90ታትን) ምኣስን ብኸመይን ከምዝዛሕተለ ንምፍላጡ ዝያዳ ምርምር ዝሓትት ጉዳይ ኢዩ። ምኽንያቱ፡ ንጭሕሚ ከም ኣካል ስብእነታዊ መግለጽን ናይ ቁንጅና መዕየርን ጌርካ ናይ ምውሳድ ኣማላኻኽታ ‘ውን እንተኾነ ኣካል ባህላዊ ክብርታት ናይ ህዝብና ስለዝኾነ።

ኣቦታትና ክምስሉ፡ “ጭሕምን ጸሊእካ፡ ሰብኣይን ደሊኻ” ክብሉ ጭሕሚ፡ ስብእነትን ቁንጅናን ክነጻጸሉ ዘይብሎም መለለይ ተባዕታዊ ግርማ ምዃኖም ንምሕባር ኢዮም።

ጭሕሚ እምበኣርከስ ምንዋሑ ጥራይ ዘይኮነ፡ ቁንጅነኣዊ ክንክንን ምግባርን ተሰማማዕቲ ቅብኣታትን ምጥቃምን ክነጸጸሉ ዘይብሎም ኣርእስታት ምዃኖም ምዝካር ኣገዳሲ ኢዩ። ከም ወዲ ‘ስብኡውን ቅንጅውን ንምዃንን፡ ነዊሕ፡ ዕሙርን ድሙቕን ጭሕሚ ንኽህወናን ጽሬት ገጽ ምሕላውን ምስ ጾግርና ዝሰማማዕ ካብ ሻምፖ ክሳብ ካሎኦት ቅብኣታት ብዝውቱር ምጥቃም ኣገዳሲ ኢዩ። ንዝኣረገ ጾግሪ ንምህዳስን ንመናፊት ቆርበት ንኸይዕበሱ ንምክልኻልን ብተደጋጋሚ ምልጻይ ድማ ብዕቱብ ክስረሓሉ ኣለዎ።

ጠሊ ናይ ገጽና ብማይን ካሎኦት ብቑዓት ቅብኣታት ኩሉ ግዜ ከም ዝሕሎ ምግባር፡ “beards are made in the kitchen” ዝብል ኣበሃህላ ሪዕምና ዝተመጣጠነ መግቢ ምምጋብን፡ ንጾግርና ብሓፈሻ ንገጽናን ጭሕምናን ድማ ብፍሉይ ንምምልኻዕ ምትጋህን ንጽሬቶምን ቅዶምን ዘይምህካይን (“ካብ ደቂ ኣንስትዮ ምምሃር ይከኣል”)፡ ምዕባይ ውቁብ ጭሕሚ ናይ ነዊሕ ግዜ ውጺኢት ምዃኑ ኣሚንካ ብዓቕሊ ምስራሕ ገለ ካብቶም ልሙዳት ኣጋባባት ካብ ጭሕሚ ዝምንጭዉ  ተባዕታዊ ቁንጅና ምዃኖም ምዝርዛር ኣገዳሲ ኢዮም። ብዛዕባ ግርማውነት ጭሕምኻን ጾግሪ ርእስኻን ድማ እንከይተሰክፍካ ሪኢቶ ካሎኦት ምሕታት።

ሕጂ ‘ውን ነታ ‘ሰብኣይን ደሊኻ፡ ጭሕምን ጸሊእካ’ እትብል ምስላ ብምርዓም፡ ጭሕምን ሰብኣይን ብሓደ ንኽዓብዩ ብምውፋይ ሰብኣውነትን ተባዕታዊ ቁንጅናን ክዓዝዝ ይኽእል ‘ዩ ‘ሞ እንተተኻለ ካልእ ውን ብምውሳኽ (“ቅዲ ኣቀማቕማ፡ ስርዓተ-ምቕልጻምን ኣካዳድናን”) እንተዘይኮይኑ ድማ ካብ ምንዋሕን ቅዳዊ ምክንኻን ጭሕሚን ሓደ ፍሉይ ተባዕታዊ ወጅሃት ብምፍጣር ድራር ዓይኒ ካሎኦት ናይ ምዃን ሪሒብ ጸጋ ከምዘለናን ጾታዊ ሓላፍነትና ምዃኑን ምዝኽኻር ግቡእ ኢዩ።

 

 ፊሊሞን መጎስ

97 total views, 3 views today

(Visited 30 times, 1 visits today)

Eri-Youth

The owner of this website is the Eritrean union of youth and students.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *