ምምእዛን ጸዓት መንእሰይ

ጸዓት ወትሩ ህያው እዩ። ግኡዝ ስለ ዘይኮነ ግን ህላዊኡ ብኣካል ክንድህስሶ ኣይንኽእልን። ብኣካል ዘይድህሰስ ምዃኑ ድማ ምቁጽጻሩን ምምእዛኑን ኣጸጋሚ ይኸውን። ብዛዕባ ጸዓት ክዝረብ ከሎ መብዛሕትኡ ግዜ ብዛዕባ እቲ ብሕጊ ፊዚክስ ዝምራሕ ኣብ ነገራዊ ዓለም ዘሎ ጸዓት ኢና ንዛረብ። ጸዓት ማሕበራዊ ጎድኒ ከም ዘለዎ ይጽንጋዕ እዩ። ብዛዕባ ጸዓት መንእሰይ ክንዛረብ ከሎና እምበኣር፡ ብዛዕባ እቲ ብሕጊ ፊዚክስ ክግለጽ ዝኽእል ምስ ጉልበትን ሓይልን ዝተሓሓዝ ጸዓት ጥራይ ማለት ከም ዘይኮነ ምዝካር የድሊ። ጸዓት መንእሰይ ብቐንዱ ናይ ሓሳባት ሓይሊ እዩ። መንእሰይ ማሕበረዊ ጉጅለ ስለዝኾነ ድማ፡ ጸዓት መንእሰይ ማሕበራዊ ሓይሊ እዩ። ብሓፈሽኡ ንጸዓት ምቁጽጻር ኣጸጋሚ እንተ ኾይኑ፡ ንማሕበራዊ ጸዓት ምቁጽጻርን ምምእዛንን ዝያዳ ዘጸግም እዩ።

መንእሰይ ንጸዓቱ ከም ማሕበራዊ ሓይሊ ክቆጻጸሮን ኣብ ቅኑዕ መዓላ ከውዕሎን ዝኽእለሉ ሜላ ስምረት ጥራይ እዩ። ስምረት ኣብ ውዳቤ ብምጥርናፍ ክኸውን ይኽእል ወይ‘ውን ኣብ ሓደ ውዳቤ ከይተጠርነፍካ ብሓሳብ ምስማር ክኸውን ይኽእል። ስምረት ንኽህሉ ድማ ዕላማ ክህሉ ኣለዎ። ከም ማሕበራዊ ጉጅለን ከም ውልቀሰባትን ዕላማና ኣብ ህይወት ብሩህ ምስ ዘይከውን ጸዓትና ኣብ ጓል መገዲ ክባኽን ወይ ድማ ናብ ኣዕናዊ ሓይሊ ተለዊጡ ኣሉታዊ ጽልዋ ክፈጥር ይኽእል።

ጸዓት መንእሰይ ኣብ ኩሎም ማሕበራዊ ውዳቤታት እቲ ወሳኒ ሓይሊ ስለ ዝኾነ፡ መንእሰይ ጽዓቱ ከማእዝን እንተ ዘይክኢሉ ሕብረተስብ ንቕድሚት ክስጉም ፍጹም ኣይክእልን። ኣብታ ዝነኣሰት ኣሃድኡ እንብላ ስድራቤት መንእሰይ ዕላማኡ ኣለልዩ ብሓሳብን ብግብርን እንተ ዘይጽዒቱ እታ ስድራ ጉህይትን ድራር ዕለታ ዘጸግማን ትኸውን። ኣብ ኮም፡ መንእሰያት ብሓሳብ ሰሚሮም ጸዓቶም ምስ ዘየሕብሩ እቲ ቀሊል ኮይኑ ዝስመዓና ዳስ መርዓን ሐዘንን ምትካል ኣጸጋሚ ምኾነ። ዓድታት ጸዓት መንእሰይ ከማእዝና እንተ ዘይክኢለን ግራውቲ ይቓድር፡ ህድሞታት ድማ ሰኣን ዝድብድቦ ብላሕዂ ይጥስጠሳ። ሞያውያን ማሕበራት ጸዓት መንእሰይ ከማእዝና እንተ ዘይክኢለን ኣረጋውያን ከዕልሉ ዝተኣኸኸቡለን መኣድታት ዘረባ ኮይነን ምተረፋ። ብሃገር ደረጃ‘ውን መንእሰይ ጽዓቱ ከማእዝን እንተ ዘይክኢሉ፡ ወይ መንግስታት ቦኽቢኾም ገዛእ ዜጋቶም ይጭቁኑ ወይ ድማ ህዝቢ ተበታቲኑ ንሕድሕዱ ይዋዳእ። ኮታስ ኣብ ሕብረተሰብ ጸዓት መንእሰይ ከጥፍእን ከልምዕን ዝኽእል ወሳኒ ሓይሊ ብምዃኑ፡ ክምእዘን ምስ ዘይክእል ወይ ከም ውሕጅ ለኪሙካ ይጠፍእ ወይ ከም ትኪ ኣንፈትካ እጥፊኡ ዕንይንይ የብለካ።

እሞ ኸ እዚ ውሳኒ ጸዓት’ዚ ብኸመይ ይምእዘን? ጸዓት መንእሰይ ናይ ምምእዛን ሓላፍነት ንስድራቤት፡ ንኮማት፡ ንማሕበራት ንመንግስታት እዩ ዝምልከት ብምባል መራሒ ኣካል ምስ እነቋምት  ውጽኢታዊ ዘይክኸውን ይኽእል። ጸዓት መንእሰይ ናይ ዋናታቱ ብምዃኑ መንእሰይ ባዕሉ ከማእዝኖን ኣብ ዝግባእ ከውዕሎን ክሓስብን ክቃለስን የድሊ። ስድራቤት ኣብ ዕድመ ብጽሕና ክሳብ ንበጽሕ ተኸናኺና ምስ ኣዕበየትና ተመሊሳ እያ ካባና ትጽበ። ኮማት ኣባና እዮም ዝምርኩሱ፡ ማሕበራትን መንግስታትን‘ውን ከምኡ። ተራ ናይ’ዞም ኣሃዱታት እዚኣቶም ኣንፈት ምሃብን ምድጋፍን እምበር፡ ከም ገመል ሕሳል ኣሲሮም ክውጥጡና ክንጽበ ኣይግባእን። ነፍስወከፍና ግዲኡ ኣብ ህይወት ተረዲኡ ዕላማኡ ኣነጺሩ ክጽዕት የድሊ። ኣብ ምህሮ ክንዕወት፡ ጥዕናና ክንሕሉ፡ ሃብቲ ከነኻዕብት፡ እንብህጎ ናብራ ክንነብር፡ ናብ ነሓልሞ ሸቶ ክንበጽሕ ብውልቂ ደረጃ ጸዓትና ከነማእዝን ኣሎና። ድምር ናይ’ቲ በብውልቅና እንጽዕቶ ናብ ናይ ሓባር ሓይሊ ተለዊጡ እዩ ፍረ ዝህብ።

ውልቃዊ ጻዕሪ ሓባራዊ ረብሓ ከም ዝፈጥር ግን ከም ውሁብ ክውሰድ የብሉን። ውልቀ ጻዕሪ ናብ ማሕበራዊ ሓይሊ ክልወጥ ዝኽእል ናይ ሓሳባት ስምረት ምስ ዝህሉ እዩ። ወድሰብ ማሕበራዊ ፍጥረት ስለ ዝኾነ፡ ውልቃዊ ጻዕሪ ንማሕበራዊ ዕብየት ማለት ንዕብየት ስድራቤት፡ ንዕብየት ኮም፡ ንዕብየት ሕብረተሰብን ሃገርን ምስ ዘይምእዘን ትርጉም የሉን። ህይወት ደቂ ሰብ ከም ህይወት ደቂ ዛግራ ኣይኮነን፡ ዓዓቢኻ ንበይንኻ ክትነፍር ዝፈቅድ ህይወት ኣይኮነን። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ናይ ዓለምና ዓብላሊ ፍልስፍና ንውልቃዊ ጻዕሪ ጥምዙዝ ትርጉም ስለ ዘልበሶ፡ ዕብየት ማለት ብተናጸል ዝዕቀን ንከባቢኻ ጸማም እዝኒ ሂብካ ንበይንኻ ከም ምጉያይ መሲሉ ኣብ ዝግለጸሉ መድረኽ ኢና ንነብር ዘለና። እዚ ድማ ንውልቃዊ ጻዕሪ ደቂ ሰባት ግዳይ ዕዳጋን ርሰማልን ገይርዎ ይርከብ። ንውልቅኻ ከተኻዕብት ስለ ዘለካ ብውልቅኻ ስራሕ ትቝጸር’ሞ ብውልቅኻ ድማ ትባረር። ንውልቅኻ ትበልዕ ብውልቅኻ ትሓምም። ብውልቅኻ ክትድሰት ትፍትን እሞ ብውልቅኻ ትጉህይ፡ ትጭነቕ። በብውልቅኻ ትሕምብስ’ሞ ብሓባር ድማ ትግፋዕ። እዚ ግጉይ ኣመለኻኽታ ኣብ ውልቃዊ ጻዕሪ ዝፈጥሮ ኵነታት እዩ። ኣብ ስምረት ሓሳባት ዝተሃንጸ ተመላላእነት ምስ ዘይህሉ ውልቃዊ ጻዕሪ ትርጉም የብሉን።

ውልቃዊ ጻዕሪ መንእሰይ ብሓደ ካብ ውልቂ ዝሓልፍ ናይ ሓሳብ ስምረት እንተ ዘይተማእዚኑ ኮንቱ እዩ። ዓውዲ ንምጽራይ እንጥቀመሉ ማእዶ ጠሚርና ምስ ንኣስሮ እዩ ጠቕሚ ዝህብ እምበር፡ ብተናጸልሲ ሳዕሪ እዩ። ሳዕሪ ብዘይጠማሪ ማእዶ ሓሰር ከጽሪ ዘይኮነስ ንባዕሉ ከተጽርዮ ዝጽበ ገፈፍ እዩ ዝኸውን። ጸዓት መንእሰይ‘ውን ብሓሳብ ማእዶ ጌርና እንተ ዘይጠሚርናዮ ምጽራጉ ዘጸገም ገፈጥ-መፈጥ እዩ ዝኹምር። ናይ ሎሚ ወለዶ መንእሰይ ዝነብሮ ዘሎ መድረኽ ድማ ገፈጥ መፈጡ ብዙሕ እዩ።

ጸዓትና ኣማእዚንና ብውልቅና ከይንዕወትን ዓወትና ናብ ማሕበራዊ ሓይሊ ተለዊጡ ሕብረተሰብና ከይነሰልጥንን ዘለና ብድሆ ሓያል እዩ። ነዚ ብድሆ እዚ ብልክዕ ክትርዳእ ምፍታን ድማ ኣብቲ ጸዓትና ናይ ምምእዛን መስርሕ ቀንድን ቀዳማይን ስጉምቲ ክኸውን የድሊ። ብድሆና ክልተ መልክዕ ኣለዎ። እቲ ቀዳማይ ኣብ ምምዕባል ኣብ እትርከብ፡ ድሕረት፡ ድንቁርናን ድኽነትን ትቃለስ ናይ ዘላ፡ ድሩት ቁጠባዊ፡ ወተሃደራውን ፖለቲካውን ሓይሊ ናይ ዘለዋ ሃገር ዜጋትት ምዃንና እዩ። እቲ ካልኣይ ድማ ዓለማዊ ብድሆ እዩ። ኣህጉራዊ መድረኽ ነቶም ኣብ ከም ሃገርና ዝመስለ ሃገራት ዝነበሩ ሰባትን ነቶም ኣብ ጽጉባት ቁጠባዊ፡ ወተሃደራውን ፖለቲካውን ሓይሊ ዘለወን ሃገራት ዝነበሩ ሰባትን ኣብ ዘይፍትሓዊ ውድድር ዘእቱ ብምዃኑ፡ ነቲ ከም መንእሰያት ጸዓትና ናይ ምምእዛን መስርሕ የወጃብሮ። እዚ ክልቲኡ ብሆታት ድማ ካብ ክብደቱ ዝተላዕለ ኢድካ ናብ ምሃብን ካብ ክዉነንት ናብ ምህዳምን የድህበልና እሞ፡ ጸዓትና ተዘሪዩ ከም ዝተርፍ ይገብሮ።

እንነብረሉ ዘለና ውሁብ ኵነታት ብልክዕ ምስ ንርዳእ፡ ቀዳምነታትና ኣለሊና ጸዓትና ናብ ቀዳምነታትና ከነማእዝን ንኽእል። ስለዚ ጸዓትና ኣብ ምምእዛን እቲ ቀዳማይ ስጉምቲ ምስ ክዉነንትካ ምትዕራቕ እዩ። ኣብ መንጎ ባህግን ተኽእሎን ዘሎ ፍልልይ ብልክዕ ምርዳእ ጸዓትና ኣብ ምምእዛን ወሳኒ እዩ። ናብ እትብህጎ ክትበጽሕ ሕጂ ዘለኻዮ ኵነታት ምፍላጥ የድሊ። ንሎሚ ከይሰዓርካ ጽባሕ እትብህጎ ክትረክብ ከምዘይከኣል፡ ኣደልዲልካ ብምርጋጽ እምበር፡ ነጢርካ ዝብጻሕ ውሕስነት ከም ዘይብሉ ክንኣምን የድልየና። ናህርን ህንጡይነት ሓደ ኣይኮኑን። ውሁብ ኵነታትና ናህርን ቅልጣፈን ከም ዝሓትት፡ ዓጸፋ ክንሰርሕ ዝያዳ ክንጽዕት ከም ዘለና ምርዳእን ብህንጡይነት ግዳይ ዘይክዉነታዊ ባህግታት ምዃንን ሓደ ኣይኮነን።

ብድሆታትና ምስ ደረጃ ዕብየት ሃገርናን ስልጣነ ሕብረተሰብናን ዝተሓሓዙ ካብ ኮኑ፡ እቲ በብውልቅና እንገበሮ ጻዕሪ ኣብ ሓደ ዕብየት ሃገርን ስልጣነ ሕብረተሰብን ንምርግጋጽ ዘኽእል ሓሳባት ክሰምር የድሊ ማለት እዩ። ኣብ ከምዚ ዝበለ ንሓባራዊ ረብሓ ዝሕሉ ሓሳባት ክንሰምር እንተ ክኢልና ድማ፡ ንኹሎም ውልቃዊ ዕብየትና ክዕንቅጹ ዝኽእሉ ማሕለኻታት ብሓባር ከም ማሕበራዊ ሓይሊ ሰሚርና ክንስዕሮም ክንክእል ኢና። ስለዚ ጸዓትና ከም መንእሰያት ወትሩ ህያው ምዃኑ ተረዲእና፡ ህላዊኡ ተጨባጢ ውጽኢት ንኽህልዎ፡ ኩሉ እቲ በብውልቂ እንጽዕቶ ኣብ ሓደ ሓባራዊ ረብሓ ዝረጋግጽ ሓሳብ ነስምሮ።

 

 

ኣልኣሚን ሓምድ

261 total views, 1 views today

(Visited 24 times, 1 visits today)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *